مدیریت زمستانی سالن چگونه مانع افت رشد مرغ گوشتی می‌شود
افت رشد مرغ گوشتی در زمستان با مدیریت دما، تهویه، رطوبت بستر و تغذیه قابل پیشگیری است. راهکارهای کاربردی برای مرغداران.
افت رشد مرغ گوشتی در زمستان، تنها نتیجه کاهش دمای هوا نیست؛ تهویه نامناسب، رطوبت بستر، نوسان دمای سالن و اختلال در دسترسی به آب و خوراک می‌توانند عملکرد گله را کاهش دهند. مدیریت همزمان این عوامل، راهکار اصلی حفظ وزن‌گیری و ضریب تبدیل غذایی در فصل سرد است.
چرا رشد مرغ‌های گوشتی در زمستان کاهش می‌یابد؟
پرورش مرغ گوشتی در فصل سرد با چالش‌هایی همراه است که در صورت مدیریت نامناسب، هزینه تولید را افزایش می‌دهند.
در دمای پایین، بخشی از انرژی دریافتی پرنده به جای رشد و تشکیل بافت، صرف حفظ دمای بدن می‌شود. در نتیجه، انرژی کمتری برای افزایش وزن باقی می‌ماند و ممکن است عملکرد گله تحت تأثیر قرار گیرد.
از سوی دیگر، برخی مرغداران برای کاهش هزینه سوخت، میزان تهویه سالن را بیش از حد محدود می‌کنند. این اقدام می‌تواند موجب افزایش رطوبت، تجمع آمونیاک و نامناسب شدن کیفیت بستر شود؛ عواملی که سلامت دستگاه تنفسی و عملکرد پرندگان را تهدید می‌کنند.
۱. دمای سالن را متناسب با سن گله تنظیم کنید
یکی از مهم‌ترین اقدامات برای جلوگیری از افت رشد مرغ گوشتی در زمستان، حفظ دمای مناسب و یکنواخت سالن است. نیاز حرارتی جوجه‌های تازه‌وارد با پرندگان بزرگ‌تر تفاوت دارد و نمی‌توان برای تمام دوره پرورش، یک دمای ثابت در نظر گرفت.
در روزهای ابتدایی، جوجه‌ها توانایی محدودی برای تنظیم دمای بدن دارند؛ بنابراین پیش‌گرمایش سالن پیش از ورود جوجه‌ها اهمیت زیادی دارد. دمای بستر نیز باید بررسی شود، زیرا گرم بودن هوای سالن لزوماً به معنای مناسب بودن دمای سطح زمین نیست.
بهتر است دماسنج‌ها در ارتفاع بدن پرندگان نصب شوند و دما در نقاط مختلف سالن اندازه‌گیری شود. تجمع جوجه‌ها در یک نقطه، دوری از آبخوری‌ها یا بی‌قراری آنها می‌تواند نشانه نامناسب بودن شرایط حرارتی باشد.
۲. تهویه را برای حفظ گرما متوقف نکنید
یکی از اشتباهات رایج در فصل زمستان، بستن کامل دریچه‌های ورودی هوا یا کاهش شدید فعالیت هواکش‌ها با هدف صرفه‌جویی در سوخت است. درحالی‌که تهویه حداقلی حتی در سردترین روزهای سال ضروری است.
هوای تازه پس از ورود و گرم شدن در سالن، ظرفیت بیشتری برای جذب رطوبت پیدا می‌کند و به خروج بخار آب و آلاینده‌ها کمک می‌کند. البته جریان ورودی باید به‌گونه‌ای هدایت شود که ابتدا با هوای گرم زیر سقف مخلوط شود و سپس به سطح پرورش برسد. ورود مستقیم هوای سرد به ارتفاع بدن جوجه‌ها، تنش سرمایی ایجاد می‌کند.
بنابراین تنظیم زمان فعالیت هواکش‌ها، میزان بازشدگی دریچه‌ها و فشار استاتیک سالن باید متناسب با ظرفیت تجهیزات و شرایط گله انجام شود.
۳. رطوبت بستر و آمونیاک را کنترل کنید
بستر خیس، یکی از عوامل مهم کاهش عملکرد گله در زمستان است. رطوبت بیش از حد، شرایط مناسبی برای فعالیت میکروارگانیسم‌ها و تولید آمونیاک فراهم می‌کند. تماس طولانی‌مدت پرندگان با بستر نامناسب نیز می‌تواند مشکلات کف پا و کاهش آسایش آنها را به دنبال داشته باشد.
مرغدار باید به‌صورت روزانه وضعیت بستر، به‌ویژه اطراف خطوط آبخوری و نقاط نزدیک دیوارها را بررسی کند. نشتی آبخوری‌ها باید سریع برطرف شود و قسمت‌های خیس و به‌هم‌چسبیده بستر با بستر خشک جایگزین شوند.
اندازه‌گیری آمونیاک با دستگاه مناسب نیز اهمیت دارد. راهنماهای مدیریتی Cobb و Aviagen غلظت کمتر از ۱۰ قسمت در میلیون را به‌عنوان هدف مطلوب کیفیت هوا مطرح می‌کنند. نباید صرفاً به بوی سالن برای تشخیص میزان آمونیاک اعتماد کرد.
۴. دسترسی به آب و خوراک را در اولویت قرار دهید
در هوای سرد، بررسی عملکرد آبخوری‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. افت فشار آب، گرفتگی خطوط، نشتی و اختلال در تأمین آب می‌توانند مصرف آب و در ادامه مصرف خوراک را تحت تأثیر قرار دهند.
مرغدار باید ارتفاع و فشار خطوط آبخوری را متناسب با اندازه پرندگان تنظیم کند و از یخ‌زدگی احتمالی لوله‌ها جلوگیری کند. همچنین دانخوری‌ها باید به‌گونه‌ای تنظیم شوند که تمام پرندگان، به‌خصوص جوجه‌های ضعیف‌تر، دسترسی کافی به خوراک داشته باشند.
استفاده از جیره متناسب با سن و مرحله رشد، حفظ کیفیت مواد اولیه و رعایت برنامه تغذیه‌ای توصیه‌شده نیز ضروری است. افزایش خودسرانه انرژی جیره یا افزودن مکمل‌ها بدون بررسی نیاز گله، لزوماً به بهبود رشد منجر نمی‌شود.
۵. تجهیزات گرمایشی را پیش از شروع سرما بررسی کنید
خرابی مشعل‌ها، افت فشار گاز، گرفتگی مسیر سوخت و عملکرد نامناسب سیستم‌های گرمایشی می‌توانند دمای سالن را دچار نوسان کنند. سرویس تجهیزات پیش از آغاز فصل سرد، بررسی ترموستات‌ها و اطمینان از تأمین سوخت، از اقدامات ضروری است.
همچنین باید به نحوه احتراق وسایل گرمایشی توجه شود؛ زیرا تجهیزات احتراقی نامناسب می‌توانند موجب افزایش رطوبت و گازهای نامطلوب سالن شوند. استفاده از وسایل گرمایشی باید مطابق دستورالعمل ایمنی و با تهویه کافی انجام شود.
پایش روزانه؛ ابزار پیشگیری از افت رشد
برای جلوگیری از کاهش عملکرد گله، مرغدار نباید تنها به دمای نمایش‌داده‌شده روی کنترلر اکتفا کند. بررسی رفتار پرندگان، پراکندگی آنها در سالن، میزان مصرف روزانه آب و خوراک، وزن‌کشی نمونه‌ای و ارزیابی یکنواختی گله، اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت واقعی پرورش فراهم می‌کند.
تجمع پرندگان در یک نقطه، بی‌تحرکی، کاهش مصرف آب یا خوراک و اختلاف محسوس وزن بین پرندگان می‌تواند نشانه وجود مشکل در شرایط محیطی یا سلامت گله باشد.
ثبت روزانه این شاخص‌ها و مقایسه آنها با استانداردهای سویه پرورشی، امکان شناسایی زودهنگام مشکلات را فراهم می‌کند.
در نهایت، جلوگیری از افت رشد مرغ گوشتی در زمستان به معنای گرم نگه داشتن سالن به هر قیمت نیست؛ بلکه نتیجه ایجاد تعادل میان دما، تهویه، رطوبت، کیفیت بستر و تغذیه است.
مدیریت صحیح این عوامل می‌تواند به حفظ سلامت گله، وزن نهایی و بهره‌وری اقتصادی واحدهای مرغداری کمک کند.
