چگونه ماسک اضطراری خانگی بسازیم؟ راهنمای فوری برای شرایط بحران

وقتی ناگهان دود و بوی شدید سوختگی شهر را فرا می‌گیرد، اولین نگرانی بسیاری از شهروندان محافظت از ریه‌ها و سیستم تنفسی است. پس از حمله موشکی به برخی انبارهای نفت در استان‌های تهران و البرز در شامگاه شنبه (۱۶ اسفند)، روز بعد بخش‌هایی از شهر با دود غلیظ و بوی سوختگی روبه‌رو شد؛ شرایطی که به گفته کارشناسان محیط‌زیست می‌تواند خطرناک و حتی سمی باشد.

در چنین موقعیتی اگر به ماسک‌های حرفه‌ای مانند N95 یا ماسک گاز دسترسی نداشته باشیم، دانستن اینکه چگونه ماسک اضطراری خانگی بسازیم می‌تواند به کاهش خطرات تنفسی کمک کند.

در ادامه، راهنمای ساده و کاربردی ساخت ماسک اضطراری خانگی را می‌خوانید.

چرا در شرایط آلودگی شدید به ماسک نیاز داریم؟

به گفته کارشناسان سلامت شهری، در زمان انفجار، آتش‌سوزی یا انتشار دودهای صنعتی، ذرات ریز و گازهای سمی می‌توانند وارد سیستم تنفسی شوند. رئیس کمیته سلامت شورای اسلامی شهر تهران نیز تأکید کرده بود که در چنین شرایطی استفاده از ماسک چندلایه برای محافظت از ریه‌ها و حتی پوست صورت ضروری است.

اگر ماسک استاندارد در دسترس نیست، ساخت ماسک اضطراری خانگی می‌تواند تا حدی از ورود ذرات مضر جلوگیری کند.

مرحله اول: انتخاب پارچه مناسب برای ماسک خانگی

اولین قدم در پاسخ به این سؤال که چگونه ماسک اضطراری خانگی بسازیم انتخاب پارچه مناسب است.

• بهترین گزینه پارچه‌های نخی یا پنبه‌ای با بافت ریز هستند.
• تی‌شرت‌های نخی یا ملحفه‌های تمیز گزینه‌های مناسبی محسوب می‌شوند.
• پارچه را حداقل ۴ تا ۸ لایه تا بزنید.

هرچه تعداد لایه‌ها بیشتر باشد، احتمال عبور ذرات گردوغبار و دود کمتر خواهد شد.

مرحله دوم: مرطوب کردن پارچه

برای افزایش کارایی ماسک اضطراری خانگی، پارچه باید کمی مرطوب باشد.

• پارچه را با آب خیس کنید.
• آن را کمی بفشارید تا فقط نمدار باقی بماند.

اگر دود موجود در هوا رنگ زرد یا نارنجی دارد (که می‌تواند نشانه گازهای اسیدی باشد)، بهتر است پارچه را با محلول آب و جوش‌شیرین مرطوب کنید.

جوش‌شیرین خاصیت قلیایی دارد و می‌تواند تا حدی اثر اسیدی برخی گازها مانند دی‌اکسید نیتروژن را کاهش دهد.

مرحله سوم: استفاده از زغال برای افزایش قدرت فیلتر

یکی از روش‌های مؤثر برای بهبود عملکرد ماسک اضطراری خانگی استفاده از زغال است.

• اگر زغال کبابی در خانه دارید، آن را کاملاً پودر کنید.
• پودر زغال را میان لایه‌های پارچه قرار دهید.

زغال یا کربن فعال توانایی جذب بوها و برخی ترکیبات شیمیایی را دارد؛ همین فناوری در فیلتر بسیاری از ماسک‌های گاز نیز استفاده می‌شود.

مرحله چهارم: محکم کردن ماسک روی صورت

برای اینکه ماسک کارایی داشته باشد، باید به‌خوبی روی صورت قرار بگیرد.

• ماسک باید کاملاً روی بینی و دهان چفت شود.
• از کش، بند یا نوار پارچه‌ای برای ثابت نگه داشتن آن استفاده کنید.
• لبه‌های ماسک باید به پوست صورت بچسبند تا هوا از کناره‌ها وارد نشود.

هدف این است که تمام هوای ورودی از لایه‌های پارچه مرطوب عبور کند.

نکات مهم هنگام استفاده از ماسک اضطراری خانگی

• اگر پارچه خشک شد، آن را دوباره مرطوب کنید.
• در صورت سخت شدن تنفس، لایه‌ها را تعویض کنید.
• پارچه خشک در برابر بسیاری از گازهای سمی تقریباً بی‌اثر است.
• اگر عینک شنا یا عینک طوفان دارید، استفاده از آن توصیه می‌شود؛ زیرا برخی گازها از طریق چشم نیز جذب بدن می‌شوند.

آیا ماسک خانگی واقعاً مؤثر است؟

کارشناسان تأکید می‌کنند ماسک اضطراری خانگی جایگزین ماسک‌های حرفه‌ای نیست. با این حال در شرایطی که هیچ تجهیزات محافظتی در دسترس نیست، استفاده از آن می‌تواند خطرات تنفسی را کاهش دهد.

بر اساس برآوردهای سازمان جهانی بهداشت، چنین راهکارهای موقتی در شرایط اضطراری می‌توانند احتمال آسیب جدی به ریه‌ها را حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد کاهش دهند.