18 آبان روز ملی کیفیت؛ نقش کشاورزی در تأمین امنیت غذایی
بررسی جایگاه کیفیت در کشاورزی به مناسبت ۱۸ آبان؛ چالش‌های تولید محصولات سالم، پایداری منابع پایه و اهمیت ارتقای استانداردها در ایران.
18 آبان در تقویم رسمی کشور به نام روز کیفیت نام‌گذاری شده است؛ مناسبتی که اگرچه در نگاه نخست رنگ و بویی صنعتی و اداری دارد، اما ریشه، پویایی و ثمره واقعی آن در بستر حیاتی بخش کشاورزی و امنیت غذایی جامعه معنا می‌یابد.
کیفیت در کشاورزی، تنها یک شاخص تشریفاتی برای صدور گواهینامه‌های صادراتی یا عبور از نظارت‌های اداری نیست، بلکه یک زنجیره پیوسته از مزرعه تا سفره است که سلامت شهروندان، صیانت از منابع پایه خاک و آب، و پایداری اقتصادی تولیدکننده را تضمین می‌کند.
امروزه با گذشت سال‌ها از تداوم شیوه‌های سنتی و غیربهینه کشت، چالش اصلی بخش کشاورزی ایران نه تنها در حجم تولید، بلکه در پایین بودن بهره‌وری و عدم انطباق محصولات با استانداردهای نوین کیفی متوقف مانده است.
بسیاری از کشاورزان و تولیدکنندگان به‌دلیل تورم سرسام‌آور نهاده‌ها، نوسانات شدید بازار و کمبود حمایت‌های هدفمند دولتی، ناچار به تمرکز صرف بر کمّیت محصول به بهانه کاهش هزینه‌های جاری می‌شوند؛ رویکردی مخرب که در درازمدت به فرسایش شدید خاک، هدررفت منابع آب و از دست رفتن بازارهای هدف منطقه‌ای می‌انجامد.
ضرورت نوسازی زیرساخت‌های فرآوری محصولات
ارتقای کیفیت در زنجیره تولید محصولات کشاورزی، نیازمند بازنگری بنیادین در حوزه مدیریت مزرعه، استفاده بهینه و کنترل‌شده از کودها و سموم شیمیایی، توسعه کشاورزی دقیق و حمایت از زنجیره‌های ارزش مدرن است.
سازمان‌های متولی و وزارت جهاد کشاورزی وظیفه دارند به جای اکتفا به نظارت‌های صوری و بخشنامه‌ای، زیرساخت‌های آزمایشگاهی، زنجیره سرد و مراکز فرآوری و بسته‌بندی استاندارد را در مناطق روستایی توسعه دهند تا کشاورز ترغیب شود محصولی باکیفیت و بازارپسند روانه بازار مصرف کند.
بدون ایجاد زیرساخت‌های لجستیکی مناسب در مبدأ تولید، سخن گفتن از رقابت‌پذیری محصولات ایرانی در بازارهای جهانی، امری غیرممکن و شعارگونه خواهد بود.
نقش مطالبه‌گری عمومی در پایداری تولید
از سوی دیگر، آگاهی‌بخشی به مصرف‌کننده نهایی و ایجاد مطالبه‌گری عمومی برای خرید محصولات سالم و گواهی‌شده می‌تواند به عنوان محرکی قدرتمند عمل کند.
تا زمانی که بازار داخلی، تفکیکی میان محصول کیفی و معمولی قائل نشود و ارزش افزوده تولید استاندارد به صورت مستقیم به جیب کشاورز بازنگردد، تولیدکننده انگیزه‌ای برای رعایت استانداردهای سختگیرانه نخواهد داشت.
روز کیفیت، فرصتی مغتنم است تا سیاست‌گذاران اقتصادی و دست‌اندرکاران حوزه کشاورزی، بازنگری جدی در نظام قیمت‌گذاری، حمایت از کشاورزی قراردادی و استقرار سیستم‌های مدیریت کیفیت یکپارچه را در دستور کار خود قرار دهند تا تولید ملی به سمت توسعه پایدار حرکت کند و جایگاه واقعی خود را در اقتصاد کشور به دست آورد.
