صنعت نوشتافزار ایرانی در تلاطم ارز، گمرک و بیمهری متولیان
صنعت نوشتافزار ایران با چالشهایی چون کمبود ارز، تأخیر در ترخیص مواد اولیه و ناترازی انرژی روبهروست؛ موانعی که تولید را دشوار کردهاند.
بیستوپنجم آبانماه، «روز صنعت نوشتافزار»، در حالی فرا رسیده است که ویترینهای رنگارنگ لوازمالتحریر، پشت ظاهر فریبنده خود، بحرانی عمیق و نبردی نابرابر را پنهان کردهاند.
صنعتی که با تکیه بر «تولید ملی» توانسته ۸۰ درصد نیاز بازار را تأمین کند، امروز در محاصره ناترازی انرژی، بروکراسی فرساینده گمرک و قطرهچکانی بودن تخصیص ارز قرار دارد.
حکایت وعدههای توخالی؛ وقتی تولید ملی قربانی بوروکراسی میشود
هر سال با نزدیک شدن به روزهای پایانی آبان، تریبونهای رسمی پر میشود از شعارهای حمایت از تولید ملی و تجلیل از کارآفرینانی که در سختترین شرایط، چراغ کارخانهها را روشن نگهداشتهاند. اما واقعیتِ کفِ کارخانه، فرسنگها با این سخنرانیهای شیک فاصله دارد.
صنعت نوشتافزار ایران که ظرفیت تبدیل شدن به قطب صادراتی منطقه را دارد، امروز درگیر ابتداییترین نیاز خود یعنی تأمین مواد اولیه است.
برآوردهای جدید مسئولان در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، نیاز ارزی این صنعت را حدود ۳۰ میلیون دلار اعلام کرده است؛ رقمی که در مقایسه با کلانارزهای تخصیصی به کالاهای غیرضروری، شبیه به یک شوخی تلخ است. اما درد واقعی اینجاست که حتی همین مبلغ اندک نیز به صورت کامل و بهموقع تخصیص نمییابد و تولیدکننده را در برزخِ «تأمین یا توقف» رها میکند.
ناترازی انرژی؛ شلاق قطع برق بر پیکره نیمهجان صنعت
یکی از بزرگترین ضرباتی که در سال جاری بر پیکره صنعت نوشتافزار وارد شد، ناترازی شدید انرژی بود. در حالی که تولیدکنندگان برای پاسخ به نیاز بازار در آستانه سال تحصیلی به حداکثر توان تولیدی خود نیاز داشتند، قطعی مکرر برق و محدودیتهای انرژی، بسیاری از خطوط تولید را به تعطیلی کشاند.
مسئولانی که همواره دم از جهش تولید میزنند، باید پاسخگو باشند که چگونه انتظار دارند تولیدکنندهای که سه روز در هفته برق ندارد، بتواند با کالای خارجی رقابت کند؟
این ناترازی نه تنها هزینههای سربار را بهشدت افزایش داده، بلکه باعث شده است تا بسیاری از واحدهای تولیدی که پیشتر در سه شیفت فعال بودند، به ناچار به فعالیت تکشیفت و حداقلی پناه ببرند.
گره کور گمرک و رسوب سرمایههای ملی
مشکلات صنعت نوشتافزار، تنها به پشت درهای بانک مرکزی ختم نمیشود. مواد اولیهای که با هزاران مشقت و دور زدن تحریمها خریداری شده، ماهها در انبارهای گمرک رسوب میکند. بوروکراسی پیچیده و ناهماهنگی میان دستگاههای نظارتی و اجرایی باعث شده است تا سرمایه در گردش تولیدکنندگان در مبادی ورودی کشور قفل شود.
رسوب کالا در گمرک، علاوه بر تحمیل هزینههای سنگین انبارداری و دموراژ، در بسیاری از موارد منجر به آسیب دیدن مواد اولیه حساس شیمیایی (مانند جوهر و مواد پلیمری) شده است. این یعنی نابودی ثروت ملی در پیش چشم متولیانی که وظیفهشان تسهیل تجارت است، نه سنگاندازی در مسیر آن.
بازار در تسخیر قاچاق؛ رقابت نابرابر تولیدکننده با کالاهای بیهویت
در حالی که تولیدکننده شناسنامهدار ایرانی برای واردات یک قطعه یا ماده اولیه باید هفتخوان رستم را طی کند، بازار مملو از نوشتافزارهای قاچاقی است که بدون پرداخت عوارض، بدون نظارت کیفی و بدون هیچ محدودیتی در ویترینها خودنمایی میکنند.
این نابرابری در هزینههای تمامشده، باعث شده است تا کالای باکیفیت ایرانی در موضع ضعف قرار گیرد.
مسئولان نظارتی که باید سد راه قاچاق سازمانیافته باشند، گویی چشمان خود را بر این واقعیت بستهاند که هر قلم نوشتافزار قاچاق، میخی است بر تابوت اشتغال یک کارگر ایرانی.
رشد ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی قیمتها در بازار نیز نه ناشی از زیادهخواهی تولیدکننده، بلکه نتیجه مستقیم افزایش هزینههای ناشی از ارز، انرژی و بوروکراسی است.
تحلیلی بر عملکرد مسئولان؛ چرا کسی صدای صنعتگران را نمیشنود؟
نقد اساسی به عملکرد متولیان امر این است که نگاه آنها به صنعت نوشتافزار، نگاهی سطحی و غیرراهبردی است. آنها فراموش کردهاند که این صنعت، زیربنای فرهنگ و آموزش کشور است.
عدم ثبات در سیاستهای تخصیص ارز و تغییر مداوم دستورالعملهای صادراتی و وارداتی، امنیت سرمایهگذاری را در این حوزه از بین برده است.
وقتی تولیدکننده نمیتواند برای شش ماه آینده خود برنامهریزی کند، چگونه میتوان انتظار نوآوری و توسعه داشت؟
بیمهری متولیان به این بخش، یعنی سپردن بازار ۱۶ میلیون دانشآموز ایرانی به دست برندهای شرق آسیا؛ اتفاقی که تبعات فرهنگی و اقتصادی آن سالها بعد نمایان خواهد شد.
۲۵ آبان؛ فرصتی برای شنیدن صدای تولیدکنندگان
بیستوپنجم آبانماه میتواند فرصتی باشد برای بررسی عملکرد مسئولان و توجه جدیتر به مشکلاتی که تولیدکنندگان با آن روبهرو هستند.
صنعت نوشتافزار ایران با وجود تمام بیمهریها، همچنان زنده است و نفس میکشد، اما این نفسها به شماره افتاده است.
اگر امروز فکری به حال زنجیره تأمین، ارز و انرژی این صنعت نشود، فردا باید برای خرید سادهترین ابزار آموزشی، به بیگانگان متوسل شویم.
حمایت از تولید ملی، یک انتخاب نیست؛ یک ضرورت حیاتی برای حفظ استقلال فرهنگی و اقتصادی کشور است.