ردپای یک مافیا؛ توله‌خرس‌های سیاه چطور در اینستاگرام حراج می‌شوند؟
پشت‌پرده فروش اینستاگرامی توله‌خرس‌های سیاه؛ مافیای بین‌المللی چگونه حیات‌وحش ایران را از مرز پاکستان تا بازار سیاه عراق و خلیج‌فارس ترانزیت می‌کند؟
انتشار دوباره تصاویری از حراج توله‌خرس‌های در معرض انقراض در شبکه‌های اجتماعی، از واقعیت تلخ‌تری پرده برداشته است: ایران نه فقط یک زیستگاه آسیب‌پذیر، بلکه به مسیر ترانزیت یک تجارت سیاه چند میلیون دلاری تبدیل شده است.
قاچاق حیات‌وحش مدت‌هاست از شکل شکار پراکنده یا تخلف بومی خارج شده و درست در برابر چشمان مخاطبان فضای مجازی رخ می‌دهد. با وجود چند مورد کشف توله‌خرس در پایانه‌ها و مبادی ورودی شهرها، فعالیت علنی دلالان در صفحات مجازی نشان می‌دهد ریشه این بحران در جای دیگری است. فعالان محیط‌زیست می‌گویند با یک شبکه سازمان‌یافته بین‌المللی روبه‌رو هستیم؛ شبکه‌ای که مهار آن فراتر از گشت‌های محدود محیط‌بانی است و تا زمانی که دستگاه‌های امنیتی و قضایی پرونده را در قامت «جرایم سازمان‌یافته» نبینند، قطع نخواهد شد.
فروش علنی حیات‌وحش در اینستاگرام؛ وقتی نظارت عقب می‌ماند
«در اهواز راکون می‌فروشند، در بلوچستان خرس سیاه و جای دیگر افعی دم‌عنکبوتی.» طاهر قدیریان، کارشناس و حفاظتگر حیات‌وحش، با این توصیف دست روی بحرانی می‌گذارد که سال‌هاست فعالان محیط‌زیست نسبت به آن هشدار می‌دهند: بازار علنی و بدون ترس قاچاقچیان در بستر اینترنت.
او از کندی روند برخورد با متخلفان انتقاد دارد و می‌گوید فیلم مستندی از خریدوفروش توله‌خرس‌های سیاه حدود ۴۵ روز قبل به دست مسئولان محیط‌زیست رسیده بود و قرار بود تا شناسایی و بازداشت متخلف، رسانه‌ای نشود؛ اما با گذشت هفته‌ها هنوز خبری از برخورد عملی نیست: «حتی اگر مسئولان بگویند تصاویر قدیمی است، اصل مسئله تغییری نمی‌کند؛ آنچه اهمیت دارد شناسایی و بستن مسیر امن قاچاقچیان است. قفس‌هایی که در فیلم‌های اخیر دیده می‌شود، شباهت معناداری با محموله‌های کشف‌شده در بانه دارد. این شواهد نشان می‌دهد با یک قاچاق تصادفی طرف نیستیم، بلکه مافیایی دقیق و ساختارمند هدایت ماجرا را به دست دارد.»
به باور قدیریان، توان یک فعال محیط‌زیست یا تسهیلگر محلی، در آموزش به جوامع بومی، بهسازی زیستگاه و کاهش تعارض انسان و حیات‌وحش خلاصه می‌شود؛ اما انهدام کاروان‌های تجهیزشده و باندهای پولشویی حیات‌وحش، ابزار قانونی، امنیتی و انتظامی می‌خواهد.
از مراکز تکثیر پاکستان تا خریداران ثروتمند خلیج‌فارس و عراق
مسیر ورود و خروج این محموله‌ها کجاست؟ مجید غضنفری، مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست در امور شبکه‌های اجتماعی و پایش تخلفات، کشفیات اخیر را مرتبط با تشدید حساسیت‌های امنیتی در مرزها می‌داند و تایید می‌کند که اغلب توله‌های ضبط‌شده از مبدأ پاکستان وارد کشور شده‌اند: «در پاکستان مراکز متعدد تکثیر و نگهداری خرس سیاه به‌صورت قانونی و غیرقانونی فعالیت دارند و جمعیت این گونه نیز در آنجا بیشتر است. بخش عمده‌ای از توله‌ها پس از عبور غیرقانونی از مرزهای شرقی، به مقاصد نهایی مثل عراق و ترکیه منتقل می‌شوند.»
معصومه صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت صید و شکار سازمان محیط‌زیست نیز ابعاد تجارت جهانی این حیوانات را روشن‌تر می‌کند. به گفته او، بازار مقصد دو جریان عمده دارد:
- مشتریان آسیای جنوب شرقی: خریدارانی که از صفرا و اجزای بدن خرس سیاه در طب سنتی غیرعلمی استفاده می‌کنند.
- بازار حیوانات خانگی در منطقه: اشخاصی در عراق و کشورهای حوزه خلیج‌فارس که هم‌زمان با رشد رفاه مالی، نگهداری از توله‌خرس‌ها را نمادی از تجمل می‌دانند.
صفایی از آغاز آزمایش‌های ژنتیکی روی توله‌های مکشوفه خبر می‌دهد تا مشخص شود آیا تمامی نمونه‌ها زیرگونه پاکستانی هستند یا پای دستبرد به زیستگاه‌های کمیاب خرس سیاه در سیستان‌وبلوچستان نیز در میان است؛ نتایجی که به‌زودی منتشر خواهد شد.
چرا پرونده قاچاق توله‌خرس‌های سیاه باید «جرم سازمان‌یافته» تلقی شود؟
تجارت غیرقانونی حیات‌وحش پس از مواد مخدر و سلاح، سومین تجارت سیاه پرسود در دنیا به شمار می‌رود. ساختار این تجارت با سودآوری نجومی گره خورده و سازمان محیط‌زیست با تعداد اندک نیرو و امکانات اداری قادر به رهگیری زنجیره مالی و مخابراتی آن نیست.
معاون دفتر حفاظت و مدیریت صید و شکار به پیگیری‌های فرامرزی اشاره می‌کند و می‌گوید مکاتباتی با وزارت تغییر اقلیم و محیط‌زیست پاکستان برای شناسایی مراکز تکثیر غیرقانونی انجام شده است. با این حال، گره اصلی در داخل کشور باز می‌شود:
- ورود ضابطان امنیتی و اطلاعاتی: برای ردگیری هویت گردانندگان صفحات مجازی فروش حیوانات و مسدودسازی سرشاخه‌ها، دسترسی‌ها و اختیارات پلیس فتا و وزارت اطلاعات ضروری است.
- اصلاح تنظیم صورت‌جلسه‌ها در مبادی ورودی: جلسه‌ای با حضور نمایندگان بیش از ۴۰ نهاد از جمله دادگستری، پلیس امنیت اقتصادی، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، گمرک و پلیس فرودگاه‌ها تشکیل شده است تا فرم تنظیم گزارش‌ها تغییر کند. تغییر عنوان حقوقی از «صید و حمل غیرمجاز» به «قاچاق سازمان‌یافته حیات‌وحش»، مجازات‌ها را سنگین و دست دستگاه قضایی را برای مصادره اموال قاچاقچیان باز می‌گذارد.
تا زمانی که هزینه جرم برای دلالان به سطحی بازدارنده نرسد و گردش‌های مالی مشکوک آنان در مرزها مسدود نشود، حراج گونه‌های نادری همچون توله‌خرس سیاه در چند کلیک و استوری ساده ادامه خواهد داشت./ پیام ما
