لبنیات در تله گرانی؛ وقتی شیر خام افسار بازار را میکشد
افزایش ۱۵۰ درصدی قیمت شیر در کمتر از یکسال، زنگ خطر حذف لبنیات از سفره دهکهای متوسط و پایین را به صدا درآورده است
جهش قیمت؛ از ۱۸ هزار تا ۴۷.۵۰۰ تومان
بر اساس اظهارات عبدالامیر باروتکوب، مدیرعامل صنایع شیر ایران، قیمت هر کیلوگرم شیر خام از ۱۸ هزار تومان در ابتدای سال به ۴۷.۵۰۰ تومان در بهمن رسیده است؛ افزایشی بیش از ۱۶۰ درصد. این در حالی است که حدود ۷۰ درصد هزینه تولید لبنیات مستقیماً به شیر خام وابسته است.
وقتی ماده اولیه چنین جهشی را تجربه میکند، انتظار ثبات در قیمت محصول نهایی بیشتر شبیه شوخی است تا سیاستگذاری اقتصادی.
گره اصلی: نهاده دامی و ارز ترجیحی
اخبار سبز کشاورزی؛ ریشه بحران نه در کارخانه، بلکه در زنجیره تأمین نهاده دامی است. کشوقوسهای مربوط به ارز ترجیحی و تأخیر در تحویل خوراک دام، عملاً قیمت توافقی را بیمعنا کرد. دامدار نرخ ۲۹.۵۰۰ تومان را به شرط دریافت نهاده پذیرفت؛ نهادهای که بهموقع تحویل نشد. نتیجه؟ فروش شیر با نرخهای بالاتر از توافق و شکلگیری بازاری غیرشفاف.
این چرخه معیوب، تولیدکننده را بین دو سنگ آسیاب قرار داده است: از یکسو افزایش هزینه، از سوی دیگر افت تقاضا. لبنیات کالای لوکس نیست، اما با این روند در حال تبدیل شدن به آن است.
رکورد گرانی؛ سقوط تقاضا
نمونه عینی بحران، قیمت یک بطری شیر کمچرب ۹۴۶ میلیلیتری است که از ۲۸ هزار تومان در اردیبهشت به بیش از ۷۰ هزار تومان در بهمن رسیده؛ بیش از ۱۵۰ درصد افزایش در کمتر از ۱۰ ماه.
در اقتصادی که درآمد خانوار متناسب با تورم رشد نکرده، چنین جهشی مستقیماً مصرف را هدف میگیرد. کاهش مصرف لبنیات، فقط مسئله سبد خرید نیست؛ پیامد آن در سلامت عمومی، پوکی استخوان و سوءتغذیه در سالهای آینده نمایان خواهد شد.
حاشیه سود پایین یا ساختار ناکارآمد؟
صنعت لبنیات از پایینترین حاشیه سود در صنایع غذایی سخن میگوید. قیمتگذاری نیز پس از تصویب انجمن و تأیید سازمان حمایت در سامانه ۱۲۴ اعمال میشود. اما سؤال اینجاست: اگر ساختار قیمتگذاری اینچنین کنترلشده است، چرا بازار تا این حد متلاطم است؟
واقعیت این است که سیاستهای چندنرخی در ارز و نهاده، عملاً امکان برنامهریزی را از تولیدکننده گرفته است. تولید صنعتی با پیشبینیپذیری زنده است؛ نه با تصمیمات مقطعی.
صادرات؛ راه نجات است یا فرار از بحران؟
در شرایطی که بازار داخلی کوچک میشود، نگاهها به صادرات دوخته شده است. طبق اعلام مدیرعامل صنایع شیر ایران، تمرکز صادراتی بر محصولاتی چون پنیر، خامه و شیر استریل به عراق، افغانستان و کشورهای CIS است. اما صادرات زمانی راهحل پایدار خواهد بود که ابتدا بازار داخلی از ثبات برخوردار باشد.
