شوک تازه به بازار جهانی گندم؛ اختلال در دریای سیاه قیمت‌ها را ۴۰ درصد بالا برد

بازار جهانی گندم در پی اختلال شدید در صادرات دریای سیاه وارد مرحله تازه‌ای از التهاب شده است؛ به‌طوری که قراردادهای آتی گندم شیکاگو از کف قیمتی ژوئن تاکنون حدود ۴۰ درصد افزایش یافته و به بالاترین سطح سه‌ونیم سال اخیر رسیده است. هم‌زمان، خریداران بزرگ در آسیا، خاورمیانه و آفریقا برای تأمین محموله‌های جایگزین با هزینه‌های بالاتری مواجه شده‌اند.

بر اساس گزارش جدید رویترز، حملات به کشتی‌ها و زیرساخت‌های بندری روسیه و اوکراین از ماه ژوئیه موجب شده جریان انتقال محموله‌های غلات در دریای سیاه به‌شدت مختل شود. روسیه و اوکراین از تأمین‌کنندگان مهم گندم جهان هستند و اختلال در صادرات این منطقه، بازارهای وارداتی را برای یافتن منابع جایگزین تحت فشار قرار داده است.

جهش قیمت در بازارهای جایگزین

محدودشدن عرضه دریای سیاه باعث شده خریداران به سمت صادرکنندگان دیگری مانند استرالیا، آرژانتین و فرانسه حرکت کنند. اما افزایش تقاضا برای این منابع جایگزین، قیمت آن‌ها را نیز بالا برده است.

بر اساس داده‌های مورد استناد رویترز، گندم دریای سیاه از رومانی برای تحویل به جنوب‌شرق آسیا حدود ۳۴۰ دلار به ازای هر تن و گندم مرغوب استرالیا حدود ۳۴۵ دلار به ازای هر تن قیمت‌گذاری شده است؛ در حالی که گندم دریای سیاه پیش از آغاز بحران حمل‌ونقل حدود ۲۵ درصد ارزان‌تر معامله می‌شد.

در همین شرایط، برخی آسیاب‌های آسیایی به جای خرید محموله‌های بزرگ، به خرید محموله‌های کوچک‌تر روی آورده‌اند تا بتوانند افزایش هزینه خرید را مدیریت کنند.

صادرات روسیه در مسیر کاهش شدید

شدت اختلال در صادرات روسیه نیز قابل توجه است. برآوردهای شرکت داده‌های کالایی Kpler که رویترز به آن استناد کرده، نشان می‌دهد صادرات گندم روسیه در سپتامبر ممکن است به حدود یک میلیون تن برسد؛ در حالی که این رقم در سپتامبر سال گذشته حدود ۵ میلیون تن بود.

اوکراین نیز در همین ماه حدود یک میلیون تن گندم صادر خواهد کرد که تقریباً نصف میزان صادرات آن در سپتامبر سال گذشته است.

داده‌های اتحادیه غلات روسیه نیز از کاهش تعداد خریداران گندم این کشور حکایت دارد. طبق این داده‌ها، در سپتامبر امسال تنها هشت کشور از روسیه گندم خریداری کرده‌اند، در حالی که تعداد خریداران در سپتامبر سال گذشته ۲۶ کشور بود.

آسیا در خط مقدم فشار بازار

در میان مناطق واردکننده، کشورهای آسیایی با فشار بیشتری روبه‌رو شده‌اند. اندونزی، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان گندم جهان، در ماه سپتامبر تنها حدود ۶۰ هزار تن گندم از منطقه دریای سیاه دریافت کرده؛ در حالی که این میزان در سپتامبر سال گذشته حدود ۵۰۰ هزار تن بود.

آسیاب‌های اندونزی و سایر کشورهای آسیایی برای جبران کاهش عرضه دریای سیاه به خرید گندم از استرالیا و آرژانتین روی آورده‌اند؛ اما این تغییر مسیر هزینه تأمین را افزایش داده است.

مصر هم به دنبال تأمین‌کنندگان جدید

مصر، یکی از بزرگ‌ترین خریداران گندم جهان، نیز از پیامدهای اختلال در دریای سیاه در امان نمانده است.

بر اساس آمار رسمی مورد استناد رویترز، واردات گندم مصر در نیمه نخست سپتامبر به حدود ۱۴۳ هزار و ۸۷۰ تن رسیده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۸۷۶ هزار تن بود.

مصر برای جبران کاهش دسترسی به گندم روسیه و اوکراین، خرید از فرانسه و دیگر تأمین‌کنندگان اروپایی را افزایش داده است. با این حال، بخشی از آسیاب‌های این کشور به دلیل قیمت بالای گندم جایگزین، با ظرفیت پایین‌تری فعالیت می‌کنند.

روسیه و اوکراین به دنبال مسیرهای جایگزین

اختلال در مسیر اصلی صادرات باعث شده هر دو کشور به دنبال تغییر مسیر انتقال غلات باشند.

روسیه در هفته‌های اخیر بخشی از پایانه‌های صادراتی خود در بنادر بالتیک و قطب شمال را که پیش‌تر برای کود شیمیایی، زغال‌سنگ و سایر کالاها استفاده می‌شد، برای جابه‌جایی غلات آماده کرده است. نزدیک به ۹۰ درصد صادرات دریایی غلات روسیه در فصل صادرات قبلی از مسیر دریای سیاه انجام می‌شد.

اوکراین نیز استفاده از بنادر دریای بالتیک را بررسی می‌کند. با این حال، انتقال غلات از مسیرهای جایگزین می‌تواند هزینه لجستیک را افزایش دهد؛ وزارت کشاورزی اوکراین هزینه اضافی انتقال از مسیر دانوب را حدود ۵۰ دلار به ازای هر تن اعلام کرده است.

بازار گندم در برابر یک دوراهی قرار گرفته است

بازار جهانی اکنون با یک وضعیت دوگانه مواجه است؛ از یک سو خریداران به محموله‌های جدید نیاز دارند و ذخایر برخی واردکنندگان در حال کاهش است، و از سوی دیگر بخش قابل توجهی از عرضه جهانی در منطقه‌ای متمرکز شده که مسیرهای صادراتی آن با اختلال روبه‌روست.

در صورت ادامه محدودیت صادرات دریای سیاه، رقابت میان خریداران برای دسترسی به گندم استرالیا، آرژانتین، آمریکای شمالی و اروپا می‌تواند افزایش یابد و فشار بیشتری بر قیمت‌های جهانی وارد کند. رویترز همچنین گزارش داده است که برخی فعالان بازار انتظار دارند فشار قیمتی تا زمان ورود محصول جدید نیمکره جنوبی در پایان سال ادامه پیدا کند.

پیامد احتمالی برای بازارهای وارداتی

تحولات اخیر صرفاً یک اتفاق در بازار کالاهای اساسی نیست؛ افزایش هزینه گندم می‌تواند به زنجیره گسترده‌تری از آرد، نان، صنایع غذایی و امنیت غذایی کشورهای واردکننده منتقل شود.

برای کشورهای وابسته به واردات گندم، افزایش قیمت جهانی هم‌زمان با بالا رفتن هزینه حمل‌ونقل و بیمه می‌تواند هزینه تأمین را افزایش دهد. به همین دلیل، تنوع‌بخشی به مبادی واردات، مدیریت ذخایر راهبردی و رصد مستمر بازار جهانی غلات، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

در مجموع، بحران حمل‌ونقل در دریای سیاه اکنون از یک مسئله منطقه‌ای فراتر رفته و به یکی از عوامل اثرگذار بر بازار جهانی گندم تبدیل شده است؛ بازاری که در صورت تداوم اختلال صادرات روسیه و اوکراین، می‌تواند در ماه‌های پیش‌رو همچنان با نوسان و فشار قیمتی روبه‌رو باشد.