نقشهای که محل تولد بیماریهای آینده را لو میدهد
چرا همهگیری بعدی اتفاقی نیست؟
دانشمندان با ترکیب تصاویر ماهوارهای و هوش مصنوعی، نقشهای ساختهاند که نشان میدهد همهگیریهای آینده احتمالاً کجا متولد میشوند
اگر فکر میکنید ویروسهای خطرناک ناگهان و بدون هشدار ظاهر میشوند، علم نظر دیگری دارد. برآوردها نشان میدهد حدود ۷۵ درصد عفونتهای نوظهور انسانی «زئونوزی» هستند؛ یعنی از حیوان به انسان منتقل میشوند. به زبان ساده، هرچه تماس ما با حیاتوحش بیشتر شود، شانس ورود یک ویروس جدید به بدن انسان هم بالاتر میرود.
وقتی جنگل عقب مینشیند، ویروس جلو میآید
اخبار سبز کشاورزی به نقل از تابناک؛ قطع درختان، گسترش کشاورزی و جادهسازی فقط چشمانداز طبیعت را تغییر نمیدهند؛ آنها میزبانان ویروسها را هم جابهجا میکنند. حیواناتی که پیشتر در اعماق جنگل زندگی میکردند، حالا به روستاها و شهرها نزدیک شدهاند. همین نزدیکی، لحظهای را رقم میزند که دانشمندان آن را «سرریز بیماری» مینامند: اولین باری که یک ویروس از بدن حیوان وارد بدن انسان میشود.
تغییر اقلیم؛ نقشه بیماریها را از نو میکشد
گرمتر شدن زمین فقط باعث موج گرما یا خشکسالی نمیشود. پشهها و کنهها که ناقلان بسیاری از بیماریها هستند، حالا میتوانند در مناطقی زندگی کنند که پیشتر برایشان غیرممکن بود. نتیجه؟ بیماریهایی که زمانی «گرمسیری» محسوب میشدند، آرامآرام به مناطق معتدل و حتی سردتر نفوذ میکنند.
هوش مصنوعی چه چیزی را پیشبینی کرده؟
پژوهشگران با استفاده از یادگیری ماشین، دادههای اقلیمی، تصاویر ماهوارهای و سوابق بیماریها، نقشهای جهانی ترسیم کردهاند. نتیجه نشان میدهد حدود ۹.۳ درصد از خشکیهای زمین در وضعیت خطر بالا یا بسیار بالا قرار دارند. این مناطق عمدتاً در آمریکای لاتین و اقیانوسیهاند؛ جاهایی که هم تحت فشار تغییرات اقلیمی هستند و هم توسعه انسانی فشرده را تجربه میکنند.
خطر فقط «کجا» نیست، «چقدر آمادهای» هم هست
همهگیری زمانی خطرناک میشود که با نظام سلامت ضعیف روبهرو شود. برخی کشورها همزمان در معرض خطر بالای شیوع و ظرفیت پایین تشخیص و درمان قرار دارند. این یعنی یک ویروس میتواند پیش از آنکه شناسایی شود، از کنترل خارج شود. در مقابل، کشورهای ثروتمند حتی با خطر کمتر، توان مهار سریعتری دارند.
آیا میشود جلوی همهگیری بعدی را گرفت؟
این مدلها نمیگویند ویروس بعدی دقیقاً چیست، اما دامنه احتمالات را محدود میکنند. سازمان جهانی بهداشت از مفهومی به نام «بیماری X» استفاده میکند؛ تهدیدی ناشناخته که قرار است ما را برای هر سناریویی آماده کند. پیام این نقشه روشن است: همهگیری بعدی لزوماً غیرمنتظره نیست؛ فقط بستگی دارد آیا هشدارهای علمی را جدی میگیریم یا نه.
