آخرین شب دیکتاتور؛ رمانی از دل سیاست و روان

چاپ چهارم «آخرین شب دیکتاتور»؛ رمانی تکان‌دهنده از یاسمینا خضرا که با روایت آخرین ساعات قذافی، فروپاشی قدرت و ذهن دیکتاتور را به تصویر می‌کشد.

چاپ چهارم رمانی که ذهن یک دیکتاتور سقوط‌کرده را کالبدشکافی می‌کند، دوباره نام «آخرین شب دیکتاتور» را بر سر زبان‌ها انداخته است.

اخبار سبز کشاورزی؛ یاسمینا خضرا در این اثر، نه تاریخ می‌نویسد و نه گزارش سیاسی می‌دهد؛ او خواننده را به درون آخرین شب زندگی معمر قذافی می‌برد، جایی که قدرت فرو می‌ریزد و انسان، تنها با خود باقی می‌ماند.

آخرین شب دیکتاتور؛ رمانی از دل سیاست و روان

رمان «آخرین شب دیکتاتور» یکی از شاخص‌ترین آثار یاسمینا خضرا، نویسنده نام‌آشنای جهان عرب است؛ نویسنده‌ای با بیش از ۴۰ رمان منتشرشده در ۵۰ کشور که آثاری چون پرستوهای کابل او را به چهره‌ای جهانی تبدیل کرده‌اند.

خضرا که نام واقعی‌اش «محمد مولسهول» است، برای عبور از سانسور نظامی الجزایر، نام همسرش را به‌عنوان نام قلم برگزید؛ انتخابی که خود نشانه‌ای از پیوند عمیق زندگی شخصی او با سیاست، خشونت و قدرت است.

روایت آخرین شب معمر قذافی

این رمان کوتاه که اکنون از سوی نشر وزن دنیا به چاپ چهارم رسیده، آخرین ساعات زندگی معمر قذافی را در سال ۲۰۱۱ روایت می‌کند؛ شبی در شهر سِرت، میان بمباران ناتو و پیشروی نیروهای شورشی.

خضرا با انتخاب روایت اول‌شخص و تک‌گویی درونی، خواننده را مستقیماً وارد ذهن دیکتاتوری می‌کند که سال‌ها خود را شکست‌ناپذیر می‌دانست و حالا در آستانه فروپاشی است.

فروپاشی یک ذهن، نه فقط یک حکومت

«آخرین شب دیکتاتور» بیش از آنکه بازسازی وقایع تاریخی باشد، کاوشی روان‌شناختی در ذهن انسانی مستِ قدرت است. توهم عظمت، خشم، انکار، غرور و لحظاتی از ترس و تنهایی، لایه‌های اصلی این روایت را شکل می‌دهند.

خضرا با نثری زنده، موجز و گاه نیش‌دار، نشان می‌دهد چگونه قدرت بی‌مهار می‌تواند انسان را در حصاری از خودشیفتگی زندانی کند؛ حصاری که در لحظه سقوط، به تنگ‌ترین زندان بدل می‌شود.

زبان روایت؛ میان غرور و انکار

در بخشی از کتاب، راوی با لحنی آمیخته به جنون عظمت می‌گوید: «خدا با من است! من معمر قذافی هستم… من تنها صور فلکی‌ای هستم که واقعاً وجود دارد.»

همین تقابل میان ترس بیرونی و لجاجت درونی، هسته دراماتیک «آخرین شب دیکتاتور» را می‌سازد و خواننده را وادار می‌کند به مرز باریک میان قدرت و فروپاشی بیندیشد.

یاسمینا خضرا؛ قاضی نیست، راوی است

برخلاف بسیاری از آثار سیاسی، خضرا در این رمان قضاوت نمی‌کند. او حکم صادر نمی‌کند، بلکه شرایطی می‌سازد تا مخاطب خود درباره ماهیت قدرت، مشروعیت و سرنوشت آن بیندیشد.

همین رویکرد است که «آخرین شب دیکتاتور» را از یک روایت صرفاً تاریخی فراتر می‌برد و آن را به اثری فلسفی و روان‌شناختی بدل می‌کند.