قونیه بدون ایران؛ پشت پرده غیبت موسیقی ایرانی در جشنواره مولانا
چرا امسال نام ایران در جشنواره موسیقی عرفانی قونیه خالی است؟ گفتوگوی اختصاصی با معاون شهرداری قونیه درباره ماجرای ضبط گذرنامه وحید تاج و بازتاب آن.
قونیه در روزهای پایانی شهریور تا اوایل مهرماه، بیش از هر زمان دیگری با نام «مولانا» گره میخورد. در حالی که خیابانهای این شهر ترکیه برای بیستوسومین جشنواره بینالمللی موسیقی عرفانی آماده میزبانی از هنرمندان جهان از رومانی و اسپانیا تا روسیه و تونس است، یک جای خالی بزرگ احساس میشود: ایران. کشوری که در دو دهه گذشته، همواره یکی از ستونهای اصلی این رویداد بوده و صدای ساز هنرمندانش، روح عرفانی این جشنواره را جلا میبخشید، امسال غایب بزرگ است. اما چه چیزی باعث شد تا ایران از فهرست بلندبالای شرکتکنندگان کنار برود؟
ماجرای لغو حضور وحید تاج: از دعوت تا ضبط گذرنامه
برخلاف برخی گمانهزنیها که غیبت ایران را به سیاستهای جشنواره یا تنشهای منطقهای نسبت میدادند، پیگیریهای «پیام ما» از «احمد چالیشیر»، معاون فرهنگی شهرداری قونیه، پرده از یک چالش لجستیکی برمیدارد.
چالیشیر با تأکید بر جایگاه ویژه فرهنگ و هنر ایران در این رویداد میگوید: «در ۲۲ سالی که مدیریت این جشنواره را بر عهده دارم، هر سال میزبان هنرمندان ایرانی بودهایم و امسال هم برنامه مشخصی داشتیم. حضور “وحید تاج” با توافق کامل و هماهنگیهای لازم نهایی شده بود.»
اما چرا این حضور در لحظات آخر منتفی شد؟ چالیشیر توضیح میدهد که با وجود ریسکهای ناشی از شرایط منطقه، برگزارکنندگان قونیه مشتاق حضور این هنرمند بودند، اما در آخرین گام، وحید تاج اعلام کرد که امکان سفر ندارد. علت؟ ضبط گذرنامه در ایران. این موضوع درست پس از پایان تور اروپایی کنسرتهای «هزاردستان» رخ داد که تاج در تیرماه امسال نیز به آن اشاره کرده بود. به گفته معاون فرهنگی شهرداری قونیه، به دلیل زمان اندک باقیمانده، امکان جایگزینی هنرمند دیگری وجود نداشت.
قونیه و جای خالی صدای ایرانی؛ چرا گردشگران گلایه دارند؟
غیبت موسیقی ایران در این دوره تنها یک اتفاق تقویمی نیست؛ این موضوع بازتاب گستردهای میان فعالان گردشگری و هواداران این جشنواره داشته است. در دو دهه گذشته، اجرای اساتیدی چون شهرام ناظری، همایون شجریان، کیهان کلهر و علیرضا قربانی، پیوندی عمیق میان گردشگران ایرانی و جشنواره مولانا ایجاد کرده بود.
بررسیها نشان میدهد که کنسرتهای ایرانی، یکی از معدود بخشهای بلیتفروشی جشنواره بودهاند که همواره با استقبال پرشور روبهرو میشدند. حالا واکنشها در شبکههای اجتماعی نشاندهنده نارضایتی عمیق گردشگرانی است که با امید شنیدن نوای موسیقی ایرانی، ماهها پیش هتل و بلیت رزرو کرده بودند. یکی از آژانسهای گردشگری در واکنش به این غیبت نوشته است: «با وجود تمام سختیها و هزینههای سفر، ما ماهها برای این رویداد برنامهریزی کرده بودیم. چرا ۱۰ روز مانده به جشنواره باید متوجه شویم که هیچ هنرمند ایرانی در کار نیست؟»
آینده حضور ایران در جشنواره قونیه؛ وعده مسئولان ترک
با وجود تمام حواشی امسال، احمد چالیشیر، معاون فرهنگی شهرداری قونیه، هرگونه شایعه مبنی بر حذف دائمی نام ایران را رد میکند. او تأکید دارد که ایران همچنان جایگاه استثنایی خود را در قلب جشنواره مولانا حفظ خواهد کرد.
اما نباید فراموش کرد که ترکیه سالهاست تلاش میکند مولانا را در چارچوبی بومی بازتعریف کرده و چهرهای جهانی از این شاعر پرآوازه ارائه دهد؛ چهرهای که گاهی پیوند عمیق او با زبان فارسی و سنتهای موسیقایی ایران در آن کمرنگ میشود. حالا قونیه، بیستوسومین دوره جشنوارهاش را بدون یک صدای آشنا برگزار میکند؛ رویدادی که شاید بیش از همیشه، جای خالی دیپلماسی فرهنگی و حضور هنرمندان ایرانی را در یک رویداد بینالمللی که با نام مولانا پیوند خورده، به رخ میکشد.
باید دید آیا در دورههای آتی، سازوکار حضور هنرمندان ایرانی در این رویداد مهم منطقهای تسهیل خواهد شد یا این غیبت، زنگ خطری برای کمرنگ شدن حضور فرهنگی ایران در قونیه خواهد بود./پیام ما
