همکاری ایران و فائو برای نجات نژادهای بومی دام؛ از حفاظت ژنتیکی تا توسعه اقتصادی روستاها
همکاری ایران و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) در حوزه دامپروری وارد مرحلهای عملیاتیتر شده است
همکاری ایران و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) در حوزه دامپروری وارد مرحلهای عملیاتیتر شده است؛ پروژهای که حفاظت از ذخایر ژنتیکی دامهای بومی را با توسعه معیشت جوامع روستایی و ایجاد ارزش افزوده برای محصولات دامی پیوند میدهد.
حفاظت از نژادهای بومی دام تنها یک موضوع زیستمحیطی یا ژنتیکی نیست؛ این نژادها بخشی از سرمایه تولیدی روستاها محسوب میشوند و میتوانند در برابر تغییرات اقلیمی و شرایط سخت محیطی، ظرفیت قابل توجهی داشته باشند.
در همین راستا، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد و وزارت جهاد کشاورزی ایران در خردادماه ۱۴۰۵ پروژهای را برای حفاظت و توسعه پایدار نژادهای بومی در شمالغرب ایران آغاز کردند.
ظرفیتهای پنهان دامهای بومی ایران
شمالغرب ایران از مناطق مهم تنوع ژنتیکی دام کشور محسوب میشود. بر اساس گزارش فائو، نژادهایی مانند شتر دوکوهانه، گاو سرابی، بز مهآبادی و بز مرخز در این منطقه حضور دارند و علاوه بر اهمیت ژنتیکی، با معیشت جوامع روستایی و عشایری ارتباط مستقیم دارند.
این نژادها در طول زمان با شرایط اقلیمی و جغرافیایی مناطق خود سازگار شدهاند و حفظ آنها میتواند در آینده برای اصلاح نژاد، افزایش تابآوری دامپروری و سازگاری با تغییرات اقلیمی اهمیت داشته باشد.
توسعه زنجیره ارزش؛ فراتر از نگهداری دام
یکی از نکات قابل توجه در برنامه مشترک ایران و فائو، تمرکز صرف بر حفاظت ژنتیکی نیست. این پروژه موضوعاتی مانند احیای مراتع، تقویت واحدهای فرآوری شیر و موهر، آموزش دامداران و توسعه زنجیره ارزش محصولات دامی را نیز دنبال میکند.
این رویکرد میتواند اهمیت اقتصادی پروژه را افزایش دهد. زیرا حفاظت از یک نژاد بومی زمانی میتواند برای جوامع محلی پایدار باشد که دامدار نیز از نگهداری آن منفعت اقتصادی به دست آورد.
ایجاد بازار برای محصولات خاص، بستهبندی مناسب، فرآوری و معرفی محصولات دارای هویت منطقهای میتواند ارزش افزوده بیشتری برای تولیدکنندگان ایجاد کند.
نقش همکاریهای بینالمللی در توسعه دامپروری
همکاری با فائو برای ایران تنها به اجرای یک پروژه محدود نمیشود. این سازمان طی سالهای گذشته در حوزههایی مانند بهرهوری کشاورزی، تغییرات اقلیمی، کشاورزی هوشمند، پسته، خرما و زعفران نیز با ایران همکاری داشته است.
از این منظر، پروژه دامهای بومی میتواند نمونهای از همکاری فنی بینالمللی باشد که در آن دانش تخصصی، آموزش، سیاستگذاری و ظرفیتهای داخلی در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
فرصتی برای برندسازی محصولات دامی ایران
یکی از ظرفیتهایی که میتواند در آینده مورد توجه قرار گیرد، تبدیل برخی محصولات حاصل از نژادهای بومی به محصولات دارای هویت منطقهای است.
اگر تولید، فرآوری، بستهبندی و بازاریابی این محصولات به شکل حرفهای انجام شود، برخی فرآوردههای دامی مناطق مختلف کشور میتوانند علاوه بر بازار داخلی، ظرفیت حضور در بازارهای خارجی را نیز پیدا کنند.
در نهایت، تجربه همکاری ایران و فائو نشان میدهد که آینده دامپروری تنها در افزایش تعداد دام خلاصه نمیشود؛ بلکه حفاظت از منابع ژنتیکی، افزایش بهرهوری، توسعه فرآوری و ایجاد ارزش افزوده برای دامدار باید به صورت همزمان دنبال شود.
این رویکرد میتواند بهویژه برای مناطق روستایی و عشایری، فرصتی برای افزایش درآمد و حفظ جمعیت مولد روستاها فراهم کند.
