مدیریت فسفر در مزارع
ایران از کشورهایی است که با مشکل تامین کودهای شیمیایی و بهویژه فسفر مواجه است و ناچار به واردات آن است.
ایران از کشورهایی است که با مشکل تامین کودهای شیمیایی و بهویژه فسفر مواجه است و ناچار به واردات آن است. به موازات این مشکل، بدمصرفی کودهای شیمیایی و فقدان دانش کافی برای مصرف واقعی و بهرهبرداری کامل از این کودها، نیاز فزایندهای را موجب شده است. بنابراین مدیریت مصرف کودها میتواند از وابستگی و صرف هزینههای بیهود جلوگیری نماید.
عنصر فسفر از عناصر الزامی در تولید محصولات کشاورزی بوده و کمبود آن عوارض بسیاری در پی دارد. از سوی دیگر، این عنصر در خاک تثبیت شده و مقدار اندکی از آن توسط گیاهان جذب میشود، بنابراین توجه به چگونگی استفاده از آن اهمیت بسیار دارد.
یکی از نکات کلیدی که تقریبا بهطور کامل مورد توجه قرار ندارد؛ pH خاک و تاثیر آن بر میزان فسفر آزاد و قابل جذب گیاه است. بهطور قاطع میتوان گفت که کمتر کشاورزی از مقدار pH خاک مزرعه خود اطلاع دارد.
موضوع بعدی، عمق مفید برای مصرف فسفر است که در حدود 20 تا 25سانتیمتری زمین است. بنابراین قرار دادن کودهای فسفری در اعماق بیشتر به معنی خارجکردن آن از دسترسی گیاه و حتی کاستن از فسفر واقعی قابل جذب است.
برای بهینه مصرفکردن فسفر، به چند نکته اشاره میشود:
مقدار فسفر موجود در خاک: فسفر در تمام خاکها بین 200 تا 5000 گرم در میلیون وجود دارد. اگر چه فسفر محلول در خاک در کل کمتر از PPM 0/1 است.
در ماده خشک گیاهان نیز فقط 3/0درصد فسفر وجود دارد که برای انتقال انرژی و شرکت در ساختار DNA و RNA، میوهدهی، رشد و توسعه ریشهها و جداره سلولها، بسیار ضرورت دارد. اما به علت مصرف مداوم کودهای فسفاته در دورههای کشت، مقدار قابلتوجهی از عنصر فسفر در خاکهای زیرین تثبیت میشود.
تاثیر pH: اولین عامل کلیدی در دسترسی گیاه به فسفر، pH خاک است که بالاترین میزان آن 5/6 است. در PH زیر 5/5، عنصر آهن به فسفر میچسبد و بالاتر از 7، کلسیم آن را تثبیت میکند. عنصر آلومینیوم نیز میتواند در pH 5/5، فسفر را تثبیت نماید.
عمق شخم: در عملیات آمادهسازی زمین، در زمان افزودن کود فسفر، عمق قرار دادن آن نباید بیش از 20 سانتیمتر باشد. بنابراین کشت بدون شخم عمیق یکی از راهکارهای قابل استفادهکردن فسفر برای گیاه است. با نمونهبرداری از چند عمق خاک میتوان به چگونگی قرار گرفتن عنصر فسفر در خاک پی برد.
حرکت فسفر: فسفر میتواند در محلول خاک حرکت کند و به همین دلیل است که حتی فیلترها قادر به جلوگیری از حرکت آن در آب نیستند. بهکار بردن فسفر بین 20 تا 40 ppm، مانع از بروز شرایط بد برای فسفر میشود، اما بالاتر از ppm 50 موجب افزایش محصول نمیشود.
مقدار جذب شده در محصول: محصولی مانند ذرت به ازای هر 100 کیلوگرم در حدود 500 گرم فسفر از خاک جذب میکند. برای سویا به ازای هر 100 کیلوگرم در حدود 5/1 کیلوگرم و برای گندم بهازای هر ۱۰۰ کیلوگرم در حدود یک کیلوگرم فسفر از خاک برداشت میشود. بنابراین با دانستن اعداد فوق باید نسبت به افزودن کودهای فسفره به خاک دقت کافی به عمل آورد.
اثرات بهرهوری از فسفر: امکان دارد که افزودن فسفر به خاک باعث افزایش محصول شود، اما در هر حال، نمیتوان دادن فسفر به خاک را متوقف کرد، در واکنش گیاهان به فسفر، عوامل دیگری همچون pH، محدود بودن رشد ریشهها، خاکهای سرد و مرطوب و یا گیرکردن فسفر در لایههایی از خاک، ممکن است دخالت داشته باشند.
تفاوت کودهای فسفره: معمولیترین کودهای فسفره شامل: سوپرفسفات تریپل و مونوسوپرفسفات هستند که تاثیر کمی بر pH خاک داشته و قابلیتهای حل متوسطی دارند. همچنین، کودهای MAP و DAP که سرشار از گوگرد و ازت بوده و قابلیت حل بالایی در آب دارند؛ که هر یک مزایا و مضرات خود را نسبت به پایین و بالا بردن pH دارند.
رنگ صورتی برگ گیاهان: صورتیشدن برگهای گیاهانی مانند ذرت، میتواند به علت کمبود فسفر در خاک باشد. هر چند عوامل دیگری همچون شبهای سرد، تخریب برگ و فشردگی خاک نیز، میتواند باعث بروز این رنگ در گیاه ذرت شود.
ماهنامه دام و کشت و صنعت-شماره ۳۰۵- اسفند ۱۴۰۴
