آلودگی زیستمحیطی ایران پس از حملات اخیر؛ خسارتی فراتر از جنگ ۱۲روزه
حملات اخیر باعث افزایش قابلتوجه آلودگیهای زیستمحیطی ایران نسبت به جنگ ۱۲ روزه شده است؛ گزارشی از ابعاد خسارات و نحوه ارزیابی آنها.
افزایش حملات و انفجارها در برخی مناطق کشور، تنها خسارات انسانی و زیرساختی بهدنبال نداشته است؛ بررسیها نشان میدهد آلودگیهای زیستمحیطی ایران در مقایسه با جنگ ۱۲ روزه بهطور قابلتوجهی افزایش یافته و پیامدهای آن میتواند سالها بر منابع طبیعی، خاک و هوا اثر بگذارد.
مسئول پیگیری امور مخاطرات و ارزیابی خسارات محیط زیستی کشور میگوید حجم بمبها و موشکهای بهکاررفته در حملات اخیر بیش از دو برابر جنگ ۱۲ روزه بوده و همین موضوع باعث شده شدت آلودگیهای زیستمحیطی در ایران به مراتب بیشتر از آن دوره باشد.
افزایش آلودگی زیستمحیطی ایران؛ پیامد مستقیم حملات و انفجارها
علی محمد طهماسبی بیرگانی در گفتوگو با ایسنا اعلام کرد: بر اساس گزارشها و حتی اذعان طرف مهاجم، میزان استفاده از تسلیحات در حملات اخیر بیش از دو برابر جنگ ۱۲ روزه بوده است.
به گفته او، چنین حجمی از انفجارها و تخریبها باعث ایجاد آلودگیهای زیستمحیطی گستردهتر در ایران شده و برای احیا و بازسازی مناطق آسیبدیده، اعتبارات و امکانات بیشتری مورد نیاز است.
او تأکید کرد که این خسارات باید در قالب غرامت از متجاوزان مطالبه شود؛ زیرا بخش قابل توجهی از هزینههای بازسازی محیط زیست کشور به همین آسیبها مربوط میشود.
انفجارها چگونه محیط زیست را آلوده میکنند؟
کارشناسان محیط زیست میگویند هر انفجار میتواند منابع طبیعی را از چند جهت آلوده کند.
در اثر انفجار بمبها، حجم زیادی گرد و غبار حاوی مواد سمی در هوا منتشر میشود. این ذرات میتوانند شامل فلزات سنگین مانند جیوه باشند که در نهایت به خاک و منابع آب نفوذ میکنند و پاکسازی آنها هزینههای بسیار سنگینی در پی دارد.
به گفته طهماسبی بیرگانی، خسارات وارده به محیط زیست انسانی در چنین شرایطی حتی میتواند از سایر جنبههای خسارت زیستمحیطی نیز بیشتر باشد.
نحوه ارزیابی خسارات زیستمحیطی حملات
مسئول پیگیری امور مخاطرات و ارزیابی خسارات محیط زیستی کشور توضیح داد که پس از وقوع حوادثی مانند انفجار انبارهای نفت در تهران، اطلاعات مربوط به نوع سوخت، حجم مواد سوخته و میزان آلودگی ایجاد شده جمعآوری میشود.
پس از تکمیل این دادهها، میزان خسارات زیستمحیطی محاسبه و بر اساس شاخصهای جهانی برآورد میشود.
او افزود در جنگ ۱۲ روزه نیز چنین محاسباتی انجام شد و میزان گازهای گلخانهای تولید شده در اثر حملات بررسی شد. در نهایت خسارات بر اساس وزن معادل دیاکسیدکربن و نرخ جهانی آن که حدود ۸۰ دلار برای هر تن است، برآورد شد.
تدوین دستورالعمل جامع حفاظت از محیط زیست در شرایط جنگ
به گفته این مقام مسئول، تجربه جنگ ۱۲ روزه باعث شد سازمان حفاظت محیط زیست «دستورالعمل جامع حفاظت از محیط زیست در شرایط جنگی» را تدوین و به استانها ابلاغ کند.
این دستورالعمل شامل محورهایی مانند:
- پیشگیری و آمادگی در برابر بحران
- مدیریت ریسک و برنامهریزی برای شرایط جنگی
- پایش منابع حیاتی و حفاظت از تنوع زیستی
- آموزش و آگاهیبخشی زیستمحیطی
هدف از این دستورالعمل، ایجاد سازوکاری برای اقدامات فوری در زمان جنگ و برنامههای بازسازی محیط زیست پس از پایان درگیریها عنوان شده است.
پایش روزانه خسارات زیستمحیطی در استانها
طهماسبی بیرگانی اعلام کرد ادارات کل محیط زیست استانها موظف شدهاند تمام خسارات زیستمحیطی ناشی از جنگ، از جمله آتشسوزی در جنگلها و مناطق طبیعی را بهصورت دقیق ثبت و گزارش کنند.
به همین منظور یک گروه ارتباطی میان ادارات محیط زیست استانها تشکیل شده تا گزارشها به شکل روزانه جمعبندی شود.
او افزود در ارزیابی خسارات، هم آسیب به محیط زیست طبیعی مانند جنگلها و مراتع و هم پیامدهای آن بر محیط زیست انسانی مورد بررسی قرار میگیرد.
خسارات جنگ بر جنگلها و تغییرات اقلیمی
آتشسوزی در جنگلها یکی از پیامدهای مستقیم حملات است. نابودی درختان علاوه بر تخریب زیستگاهها، باعث انتشار حجم زیادی کربن به جو میشود.
کارشناسان میگویند اگر درختی جایگزین درخت سوخته شود، ممکن است حدود ۱۰ سال طول بکشد تا بتواند خدمات اکوسیستمی مشابه درخت از دست رفته را ارائه دهد. به همین دلیل در محاسبه خسارات، هم ارزش درختان از بین رفته و هم اثرات اقلیمی آنها لحاظ میشود.
پیگیری حقوقی خسارات زیستمحیطی
به گفته مسئول پیگیری امور مخاطرات محیط زیستی کشور، خسارات ناشی از جنگ ۱۲ روزه پیشتر بهصورت ریالی محاسبه و در قالب یک گزارش رسمی برای طرح دعوای حقوقی تهیه شده است.
این گزارش برای نهادهایی از جمله:
- دادستان تهران
- قوه قضاییه
- معاون اول رئیسجمهور
- وزیر اقتصاد
ارسال شده است و پس از پایان درگیریهای اخیر نیز ارزیابی کامل خسارات زیستمحیطی جدید انجام خواهد شد.
تشدید پایش محیط زیست در شرایط جنگ
در شرایط فعلی، سازمان حفاظت محیط زیست شیفتهای کاری نیروهای خود را به حالت اضطراری درآورده تا پایش مناطق چهارگانه زیستمحیطی کشور با دقت بیشتری انجام شود.
این اقدام با هدف شناسایی سریع آلودگیها، جلوگیری از گسترش خسارات و ثبت دقیق آسیبهای وارد شده به محیط زیست ایران انجام میشود.
