۵۰۴ همت برای نان؛ تثبیت معیشت با هزینه سنگین بودجه
دو برابر شدن یارانه نان در بودجه ۱۴۰۵، پیام آرامش به جامعه است؛ اما آیا این سیاست پایدار است یا فقط خریدن زمان؟
در جدول ۱۴ لایحه بودجه ۱۴۰۵، رقم یارانه آرد به ۵۰۴ همت رسیده؛ بیش از دو برابر سال قبل. این افزایش در شرایطی رخ داده که دولت ابتدا ۲۷۰ همت پیشبینی کرده بود اما مجلس رقم را بالا برد. پیام روشن است: در فضای تورمی و نگرانیهای اجتماعی، «نان» خط قرمز سیاستگذار است.
اخبار سبز کشاورزی به نقل از تسنیم؛ نان در اقتصاد ایران فقط یک کالا نیست؛ شاخص ثبات اجتماعی است. هر تصمیم درباره آن، بار روانی و سیاسی سنگینی دارد. بنابراین افزایش یارانه، بیش از آنکه صرفاً یک عدد بودجهای باشد، یک سیگنال آرامشبخش به جامعه است.
تناقض در اظهارات؛ اختیار دولت یا تضمین ثبات؟
اظهارات متناقض برخی نمایندگان درباره احتمال افزایش قیمت نان و پاسخ صریح رئیس مجلس، محمدباقر قالیباف، نشان داد موضوع تا چه اندازه حساس است. تأکید او بر اینکه افزایش اعتبار به معنای گرانی نیست، تلاش برای مهار شوک روانی بازار بود.اما واقعیت این است که حتی اگر قانون به دولت اختیار تغییر قیمت بدهد، وقتی رقم یارانه دو برابر میشود، عملاً تصمیم سیاسی بر تثبیت قیمتها گرفته شده است. این همان نقطهای است که اقتصاد و سیاست به هم گره میخورند.
هزینه پنهان تثبیت قیمت چیست؟
افزایش یارانه آرد در حالی انجام شده که قیمت خرید تضمینی گندم رشد داشته است. یعنی دولت برای ثابت نگه داشتن قیمت نان، باید منابع بیشتری تزریق کند. پرسش اساسی اینجاست: این منابع از کجا تأمین میشود؟
اگر از محل درآمدهای پایدار نباشد، نتیجه میتواند تشدید کسری بودجه و در نهایت فشار تورمی در سایر بخشها باشد. به بیان ساده، ممکن است نان گران نشود؛ اما هزینه آن در قالب تورم عمومی به سفره مردم بازگردد.
یارانه نان، یارانهای فراگیر است. همه دهکها از آن بهره میبرند؛ از کمدرآمدترین خانوارها تا پردرآمدترینها. در چنین ساختاری، بخش قابل توجهی از منابع به گروههایی میرسد که نیاز فوری ندارند.
از سوی دیگر، اختلاف قیمت داخلی و منطقهای گندم و آرد، همواره زمینهساز قاچاق و هدررفت بوده است. وقتی قیمتها سرکوب میشوند، انگیزه انحراف بالا میرود. بنابراین سؤال مهم این است که آیا افزایش یارانه بدون اصلاح سازوکار توزیع، فقط حجم اتلاف را بزرگتر نمیکند؟
چرا تثبیت قیمت ها ضروری است؟
در شرایط تورمی و فشار معیشتی، افزایش یارانه نان میتواند تصمیمی قابل دفاع برای حفظ آرامش اجتماعی باشد. اما اگر این سیاست به یک راهحل دائمی تبدیل شود، اصلاح ساختار یارانهها بیش از پیش به تعویق خواهد افتاد.
اقتصاد ایران سالهاست میان «شوکدرمانی» و «تثبیت کوتاهمدت» در نوسان است. بودجه ۱۴۰۵ نشان میدهد فعلاً کفه ترازو به سمت تثبیت سنگینتر است. پرسش کلیدی این است: آیا دولت و مجلس از این زمان برای اصلاح تدریجی و هوشمندانه استفاده میکنند، یا دوباره با انباشت هزینههای پنهان روبهرو خواهیم شد؟
