وقتی مذاکره با شمارش معکوس جنگ همراه میشود
تهدید و امید؛ دیپلماسی زیر سایه اولتیماتوم و ناوهای آمریکا
تهدید و امید در مذاکرات ایران و آمریکا؛ گزارش فایننشال تایمز از دیپلماسی هستهای زیر سایه ناوهای آمریکا، اولتیماتوم ترامپ و خطر تشدید تنش منطقهای.
«تهدید و امید» به توصیف دقیق شرایطی تبدیل شده که مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در آن جریان دارد؛ جایی که همزمان نشانههایی از پیشرفت دیپلماتیک دیده میشود و تهدید نظامی نیز بیسابقه پررنگ شده است.
دیپلماسی در سایه تحرکات نظامی
اخبار سبز کشاورزی؛ روزنامه فایننشال تایمز در مقالهای به بررسی وضعیت مذاکرات هستهای ایران و آمریکا پرداخته و نوشته است که با جهش قیمت نفت و دستور دونالد ترامپ برای یکی از بزرگترین تجمعهای نیروهای نظامی آمریکا در خاورمیانه از زمان جنگ عراق، گفتوگوهای تهران و واشنگتن بیش از پیش به رقابتی برای جلوگیری از یک درگیری تازه در منطقه شباهت پیدا کرده است.
این روزنامه تأکید میکند که مذاکرات جاری در شرایطی دنبال میشود که هم نشانههایی از پیشرفت دیپلماتیک وجود دارد و هم تهدیدهای نظامی به شکل همزمان تشدید شدهاند؛ تضادی که مسیر پیشروی دو طرف را خطرناک و پیچیده کرده است.
پیشرفت محتاطانه، تضعیف خوشبینی
براساس این گزارش، دو طرف در هفته جاری دور دوم گفتوگوهای هستهای را برگزار کردهاند. وزیر امور خارجه ایران از «پیشرفت خوب» مذاکرات سخن گفته و یک مقام آمریکایی نیز اعلام کرده است که تهران ظرف دو هفته با «پیشنهادهای تفصیلی» بازخواهد گشت.
با این حال، این خوشبینی محتاطانه با اظهارات معاون رئیسجمهور آمریکا که ایران را به نپذیرفتن «خطوط قرمز» ترامپ متهم کرد، تا حد زیادی تضعیف شد.
سخنگوی کاخ سفید نیز تأکید کرده است که اگرچه «دیپلماسی همیشه گزینه اول» رئیسجمهور آمریکاست، اما «دلایل و استدلالهای زیادی برای حمله به ایران وجود دارد».
ناوهای هواپیمابر و مسیر خطرناک مذاکرات
این اظهارات همزمان با اعزام دومین ناو هواپیمابر آمریکا و دهها هواپیمای نظامی دیگر به منطقه مطرح شد. فایننشال تایمز این روایتهای متضاد را نشانه مسیری خطرناک دانسته و نوشته است که موانع عظیم و پیچیدهای بر سر راه دیپلماسی برای جلوگیری از جنگی تازه میان دو دشمن دیرینه وجود دارد.
گره اصلی؛ غنیسازی اورانیوم
به نوشته این روزنامه، یکی از شکافهای اصلی میان دو طرف، اختلاف دیرینه بر سر برنامه غنیسازی اورانیوم ایران است. دونالد ترامپ بارها تأکید کرده که تهران باید ظرفیت غنیسازی خود را بهطور دائمی برچیند؛ موضوعی که از نظر ایران خط قرمز محسوب میشود و پذیرش آن امکانپذیر نیست.
چالش اصلی، شکستن این بنبست به شکلی است که هم رئیسجمهور غیرقابل پیشبینی آمریکا و هم ایران بتوانند بدون عقبنشینی آشکار از مواضع حداکثری، آبروی سیاسی خود را حفظ کنند.
تعلیق نامحدود؛ تثبیت وضعیت موجود؟
فایننشال تایمز یکی از گزینههای مطرح را توافقی میداند که ایران را بهطور صریح مجبور به صرفنظر از حق غنیسازی نکند، اما در آن تهران با تعلیق نامحدود غنیسازی موافقت کند.
گفته میشود ایران از زمان بمباران سه تأسیسات اصلی هستهای در ژوئن گذشته، غنیسازی انجام نداده و چنین توافقی عملاً تثبیت وضعیت موجود خواهد بود.
با این حال، دسترسی بازرسان به باقیمانده برنامه هستهای همچنان محدود است. ریچارد نفیو، مذاکرهکننده سابق آمریکا، تأکید کرده که «راستیآزمایی، بزرگترین و دشوارترین مانع فنی برای توافق در شرایط فعلی است».
ذخایر اورانیوم و تجربه برجام
در ادامه گزارش آمده است که تحلیلگران انتظار دارند ایران ناچار شود ذخایر مواد شکافتپذیر خود، از جمله بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم نزدیک به درجه تسلیحاتی را منتقل کند و نظارت سختگیرانه بینالمللی را بپذیرد.
ایران در توافق سال ۲۰۱۵ (برجام) با چنین محدودیتهایی موافقت کرده بود، اما این توافق پس از خروج ترامپ در سال ۲۰۱۸ فروپاشید و سطح غنیسازی و ذخایر اورانیوم ایران بهطور چشمگیری افزایش یافت.
اختلاف بر سر دستورکار مذاکرات
به نوشته فایننشال تایمز، دولت ترامپ خواستار آن است که مذاکرات علاوه بر برنامه هستهای، شامل مهار برنامه موشکی و پایان حمایت ایران از گروههای شبهنظامی منطقهای نیز باشد؛ موضوعی که تهران آن را خارج از دستورکار میداند.
در همین حال، وزیر خارجه ترکیه اعلام کرده است که قدرتهای منطقهای میتوانند در رسیدگی به نگرانیها درباره برنامه موشکی ایران نقش داشته باشند و از «ایدههای خلاقانه» سخن گفته است.
زمان؛ دشمن اصلی توافق جامع
برخی تحلیلگران معتقدند تهدیدهای تشدیدشده ترامپ، همراه با استقرار نظامی گسترده، میتواند شتابی ایجاد کند که مهارش دشوار باشد.
دستیابی به توافقی جامع به زمان و تخصص فنی نیاز دارد؛ در حالی که تاکنون تنها چند ساعت گفتوگوی غیرمستقیم انجام شده و مذاکرات برجام نزدیک به دو سال به طول انجامید.
ایران، آمریکا و خط قرمزهای متقابل
در بخشهای پایانی گزارش آمده است که ایران اعلام کرده در صورت تجاوز نظامی، پایگاهها و داراییهای نیروهای متخاصم در منطقه را اهداف مشروع میداند.
در مقابل، ترامپ گفته است «۱۰ تا ۱۵ روز» برای تصمیمگیری درباره حمله کافی است و یا توافق حاصل میشود یا «اوضاع ناخوشایند خواهد شد».
همزمان، مخالفت کشورهای اروپایی با اقدام نظامی و تلاش برای حفظ مسیر دیپلماسی نیز در گزارش برجسته شده است؛ نشانهای دیگر از تلاقی همزمان تهدید و امید در یکی از حساسترین پروندههای سیاست خارجی جهان.
