غنیسازی نمادین؛ فرمول تازه ترامپ برای توافق با تهران؟
غنیسازی نمادین چیست و چرا به کلید توافق تهران و ترامپ تبدیل شده؟ بررسی سناریوی تازه آمریکا برای خروج از بنبست هستهای.)
در میانه بنبست هستهای ایران و آمریکا، یک عبارت تازه به کانون گمانهزنیها بازگشته است؛ «غنیسازی نمادین».
اخبار سبز کشاورزی؛ مفهومی که بهگفته منابع آمریکایی، میتواند هم راه عقبنشینی ترامپ از موضع صفر غنیسازی باشد و هم قفل مذاکرات را پس از ماهها تنش باز کند.
غنیسازی نمادین؛ ایدهای برای خروج از بنبست هستهای
اصطلاح غنیسازی نمادین در هفتههای اخیر به یکی از کلیدواژههای اصلی در تحلیلهای مربوط به مذاکرات هستهای ایران و آمریکا تبدیل شده است. این مفهوم، بهطور همزمان دو هدف را دنبال میکند:
نخست، حفظ اصل غنیسازی برای ایران و دوم، اطمیناندهی به آمریکا مبنی بر نبود هرگونه مسیر بهسوی ساخت سلاح هستهای.
سایت خبری آمریکایی اکسیوس به نقل از شماری از مقامات و مشاوران کاخ سفید گزارش داده که یکی از گزینههای مورد بررسی دولت ترامپ، پذیرش غنیسازی ایران در سطحی «نمادین» است؛ مشروط به آنکه این فعالیت کاملاً غیرنظامی باقی بماند.
غنیسازی نمادین دقیقاً به چه معناست؟
منابع آمریکایی، غنیسازی نمادین را به سطحی بسیار پایین از غنیسازی اورانیوم نسبت میدهند؛ معمولاً زیر ۳ درصد یا حتی حدود یک درصد. سطحی که از منظر فنی، هیچ ارتباطی با تولید سلاح هستهای ندارد و بیشتر کارکردی آزمایشگاهی یا نمادین دارد.
تحلیلگران معتقدند استفاده از صفت «نمادین»، تلاشی سیاسی برای توجیه عقبنشینی ترامپ از موضع پیشین خود درباره «عدم پذیرش هرگونه غنیسازی در ایران» است؛ بدون آنکه این عقبنشینی بهطور رسمی اعلام شود.
موضع ایران؛ اصل غنیسازی، خط قرمز ثابت
مقامات رسمی ایران تاکنون واکنش مستقیمی به ایده غنیسازی نمادین نشان ندادهاند. با این حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، پیشتر اعلام کرده بود که آمریکا در مذاکرات اخیر، خواستار «صفر شدن غنیسازی» نشده است.
بررسی مواضع تهران نشان میدهد اصل غنیسازی، نه درصد آن، مهمترین خط قرمز ایران در پرونده هستهای است. ایران بارها تأکید کرده که روشن ماندن «شعله غنیسازی» اهمیت راهبردی دارد، حتی اگر سطح آن پایین باشد.
تناقض در پیامهای واشنگتن
در حالی که اکسیوس از بررسی گزینه غنیسازی نمادین خبر میدهد، برخی رسانههای آمریکایی همزمان گزارش دادهاند که ترامپ و تیم او همچنان بر صفر غنیسازی ایران اصرار دارند. این پیامهای متناقض، نشاندهنده اختلافنظر در درون ساختار تصمیمگیری آمریکا است.
پیشتر نیز وزیر خارجه ترکیه از نرمش نسبی واشنگتن در این زمینه سخن گفته بود. همچنین جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در سفر به ارمنستان، از پاسخ صریح به این پرسش که آیا غنیسازی ایران خط قرمز آمریکاست، خودداری کرد.
تجربه عمان و برجام
تجربه مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا در عمان (۱۳۹۰ و ۱۳۹۱) نشان میدهد که پذیرش اصل غنیسازی ایران از سوی واشنگتن، پیشنیاز دستیابی به توافق بزرگتر بود؛ مسیری که نهایتاً به برجام در سال ۱۳۹۴ انجامید.
تحلیلگران میگویند امروز نیز اگر دو طرف بر سر اصل غنیسازی—even در قالب غنیسازی نمادین—به تفاهم برسند، حل سایر اختلافات فنی و نظارتی دشوار نخواهد بود.
ملاحظات منطقهای؛ پیام آرامش برای اسرائیل
افزودن صفت «نمادین» به غنیسازی ایران، کارکردی فراتر از مذاکرات دوجانبه دارد. این واژه میتواند از حساسیت اسرائیل و برخی رقبای منطقهای ایران بکاهد و به آمریکا امکان دهد توافق احتمالی را بهعنوان توافقی «کمخطر» معرفی کند.
از این منظر، غنیسازی نمادین نهتنها یک راهحل فنی، بلکه ابزاری سیاسی برای مدیریت مخالفتها در سطح منطقهای و بینالمللی است.
کلید توافق در یک واژه؟
در نهایت، غنیسازی نمادین میتواند همان حلقه مفقودهای باشد که هم اصل غنیسازی را برای ایران حفظ میکند و هم به ترامپ اجازه میدهد بدون پذیرش رسمی شکست، به توافقی تازه نزدیک شود. اگر این فرمول پذیرفته شود، مسیر احیای دیپلماسی هستهای بار دیگر هموار خواهد شد./عصر ایران
