علی(ع) و عدالت؛ چرا نام امام علی همیشه با انصاف گره خورده است؟

هر جا سخن از عدالت است، نام امام علی(ع) بر تارک آن می‌درخشد. قرن‌هاست که سنجه‌های امیرالمؤمنین، معیار و میزان عدالت و انصاف دانسته می‌شود و اندیشه‌های او همچنان الهام‌بخش جوامع انسانی است.

اندیشه‌های مدیریتی امیر مؤمنان در تصدی امور و واگذاری مسئولیت‌ها، تبعیض روا نداشتن میان شهروندان و رسیدگی به درد مردم، همگی بر پایه حق و عدالت استوار بوده و نگاهی فراگیر و همه‌سویه به عدالت دارد.

عدالت در نگاه امام علی(ع)؛ فراتر از یک مفهوم سیاسی

امیر مؤمنان، عدالت را مفهومی همه‌جانبه می‌دید و آن را در حوزه‌های گوناگون با ملازمات آن، یعنی آزادی، اخلاق، حقوق و قانون پی می‌گرفت. از نگاه ایشان، سخن گفتن از عدالت بدون این چهار رکن، سرانجامی جز خودکامگی، اخلاق‌ستیزی و بیدادگری نخواهد داشت.

در این نگاه، عدالت تنها یک شعار حکومتی نیست؛ بلکه ساختاری اخلاقی و اجتماعی است که در آن حقوق مردم، آزادی‌های مشروع و حاکمیت قانون به‌صورت هم‌زمان رعایت می‌شود.

عدالت و آزادی در سیره امام علی(ع)

علی بن ابی‌طالب(ع) در برپایی عدالت هرگز آزادی‌ها را محدود نکرد و به نام عدالت یا امنیت، آزادی را به بند نکشید. در سیره حکومتی او، عدالت نه ابزاری برای کنترل مردم، بلکه راهی برای حفظ کرامت انسانی و حقوق شهروندان بود.

اخلاق؛ ستون عدالت در حکومت علوی

پیشوای شیعیان در اقامه عدالت، تنها بر اخلاق تکیه داشت و هرگز حتی به اندازه سر سوزنی از مرزهای اخلاق فراتر نرفت. در نگاه او، عدالت بدون اخلاق نه پایدار است و نه مشروع.

به همین دلیل در توصیه‌های حکومتی و مدیریتی خود به مالک اشتر می‌فرماید: «الانصاف زین الامره»؛ یعنی انصاف زینت زمامداری و اداره امور است.

در فرازی دیگر نیز می‌فرماید: «الانصاف یستدیم المحبه»؛ یعنی رفتار منصفانه با مردم، محبت آنان را پایدار می‌سازد.

عدالت حتی در لحظه شهادت

اوج عدالت امام علی(ع) آنجاست که حتی در واپسین لحظات زندگی و در حالی که به مسلخ شهادت می‌رود، عدالت را قربانی خشم نمی‌کند و حکم به مجازات عادلانه قاتل خود می‌دهد.

از همین روست که در حافظه تاریخی مسلمانان، علی(ع) مظهر عدالت و مطلع انصاف شناخته می‌شود. شهادت این امام همام بر شما مردم شریف نوشهر تسلیت باد.

سید محمود رضا موسوی میرکلایی

وکیل دادگستری و پژوهشگر حقوق