هشدار FAO درباره آینده خوراک دام؛ وقتی غذای انسان و دام بر سر منابع رقابت میکنند
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) در تازهترین بررسی خود درباره نظامهای دامپروری، بر ضرورت تغییر در شیوه تأمین خوراک دام و حرکت به سمت منابع خوراکی پایدارتر تأکید کرده است
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) در تازهترین بررسی خود درباره نظامهای دامپروری، بر ضرورت تغییر در شیوه تأمین خوراک دام و حرکت به سمت منابع خوراکی پایدارتر تأکید کرده است؛ موضوعی که میتواند آینده تولید گوشت، شیر و تخممرغ و همچنین امنیت غذایی جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس این گزارش، نظامهای دامپروری و طیور همچنان سهم قابلتوجهی در تأمین پروتئین مورد نیاز جمعیت جهان دارند؛ اما افزایش تقاضا برای محصولات دامی، فشار بیشتری بر منابعی مانند زمین، آب و نهادههای خوراکی وارد کرده است.
یکی از چالشهای مهمی که در این زمینه مطرح میشود، رقابت میان تولید غذای انسان و تولید خوراک دام است. بخش قابلتوجهی از محصولات کشاورزی میتواند مستقیماً به مصرف انسانی برسد یا برای تولید خوراک دام مورد استفاده قرار گیرد. افزایش تقاضا برای نهادههای دامی، بنابراین میتواند بر نحوه استفاده از زمینهای کشاورزی و منابع محدود آب و انرژی اثرگذار باشد.
حرکت به سمت خوراکهای جایگزین
یکی از مسیرهایی که در گزارشهای تخصصی FAO مورد توجه قرار گرفته، استفاده بیشتر از محصولات جانبی و بقایای صنایع کشاورزی و غذایی به عنوان بخشی از جیره دام است.
برای نمونه، برخی محصولات جانبی حاصل از فرآوری غلات، صنایع میوه و سبزی، صنایع روغنکشی و سایر فعالیتهای کشاورزی و غذایی، در صورت برخورداری از کیفیت و ایمنی لازم، میتوانند بخشی از نیاز خوراکی دام را تأمین کنند.
این رویکرد میتواند همزمان دو هدف را دنبال کند: کاهش ضایعات زنجیره غذایی و کاهش وابستگی دامپروری به برخی نهادههای خوراکی که مستقیماً با غذای انسان رقابت میکنند.
البته استفاده از خوراکهای جایگزین به معنای استفاده بدون ضابطه از هر نوع ضایعات کشاورزی یا غذایی نیست. کیفیت تغذیهای، آلودگیهای احتمالی، سموم، مایکوتوکسینها، قابلیت هضم و استانداردهای ایمنی خوراک از جمله عواملی هستند که باید پیش از ورود هر ماده به زنجیره خوراک دام بررسی شوند.
چرا این موضوع برای صنعت دام و طیور مهم است؟
هزینه خوراک یکی از عوامل تعیینکننده اقتصاد تولید در واحدهای دام و طیور است. بنابراین هرگونه تغییر در قیمت، دسترسی یا کیفیت نهادههای خوراکی میتواند مستقیماً بر هزینه تمامشده محصولات دامی اثر بگذارد.
از سوی دیگر، وابستگی شدید به تعداد محدودی از نهادهها میتواند زنجیره تولید را در برابر اختلالات تجاری، خشکسالی، تغییرات اقلیمی و نوسانات بازار جهانی آسیبپذیر کند.
به همین دلیل، توسعه منابع خوراکی متنوعتر و استفاده علمی از منابع موجود میتواند به یکی از محورهای سیاستگذاری آینده صنعت دام و طیور تبدیل شود.
فرصتی که ایران نباید نادیده بگیرد
این بحث برای ایران نیز اهمیت ویژهای دارد؛ کشوری که با محدودیت منابع آب، خشکسالیهای دورهای و هزینه بالای تأمین برخی نهادههای خوراک دام مواجه است.
یکی از ظرفیتهای قابل بررسی، استفاده علمی و استاندارد از محصولات جانبی صنایع غذایی و کشاورزی است؛ مشروط بر آنکه این مواد از نظر ارزش تغذیهای و ایمنی مورد ارزیابی قرار گرفته و با فرمولاسیون دقیق وارد جیره دام و طیور شوند.
از سوی دیگر، توسعه فناوریهای فرآوری خوراک، آزمایشگاههای کنترل کیفیت و دانش جیرهنویسی میتواند امکان استفاده ایمنتر و اقتصادیتر از منابع جایگزین را فراهم کند.
از «واردات نهاده» تا «مدیریت منابع»
چالش آینده صنعت دامپروری فقط تأمین حجم بیشتری از خوراک نیست؛ بلکه مسئله اصلی، تأمین خوراک کافی، اقتصادی، ایمن و پایدار است.
گزارشهای بینالمللی FAO نشان میدهد که آینده دامپروری به سمت استفاده بهینهتر از منابع و کاهش فشار بر زمین و آب حرکت میکند. در چنین شرایطی، کشورهایی که بتوانند منابع خوراکی بومی، محصولات جانبی صنایع غذایی و فناوریهای نوین فرآوری خوراک را به شکل استاندارد وارد زنجیره تولید کنند، ظرفیت بیشتری برای افزایش تابآوری صنعت دام و طیور خواهند داشت.
در نهایت، پرسش کلیدی برای سیاستگذاران این است که آیا همچنان باید مسئله خوراک دام را عمدتاً از زاویه تأمین و واردات نهاده دید یا اینکه زمان آن رسیده است که توسعه منابع جایگزین، کاهش ضایعات و افزایش بهرهوری خوراک نیز به بخش جداییناپذیر سیاست امنیت غذایی تبدیل شود؟
