چرا آمریکا به خارک حمله کرد؟ برندگان و بازندگان بحران نفتی

حمله آمریکا به خارک چه پیامدهایی برای بازار جهانی نفت داشت؟ بررسی دلایل این حمله و برندگان و بازندگان بحران جدید انرژی در خلیج فارس.

بامداد ۲۳ اسفند، حمله آمریکا به خارک با فرود ۱۵ بمب بر این جزیره استراتژیک، یکی از مهم‌ترین نقاط صادرات نفت ایران را به کانون تنش‌های جهانی تبدیل کرد. هرچند گزارش‌ها می‌گویند زیرساخت‌های اصلی صادرات نفت هدف مستقیم قرار نگرفتند، اما همین اقدام کافی بود تا بازار جهانی انرژی وارد مرحله‌ای تازه از بی‌ثباتی شود. حالا پرسش اصلی این است: چرا آمریکا به خارک حمله کرد و چه کشورهایی از این بحران سود یا زیان می‌برند؟

جزیره خارک؛ قلب صادرات نفت ایران

برای درک اهمیت حمله آمریکا به خارک باید ابتدا نقش این جزیره در اقتصاد انرژی ایران را شناخت. جزیره خارک در خلیج فارس محل عبور بیش از ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران است؛ رقمی در حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز.

کارشناسان مؤسساتی مانند JP Morgan و CSIS هشدار داده‌اند که حتی اگر تأسیسات نفتی آسیب مستقیم نبینند، حضور جنگنده‌ها و افزایش تنش نظامی در این منطقه می‌تواند هزینه‌های بیمه نفتکش‌ها و ریسک حمل‌ونقل دریایی را به‌شدت افزایش دهد.

در نتیجه، حمله آمریکا به خارک نه‌تنها یک اقدام نظامی، بلکه پیامی مهم برای بازار جهانی انرژی محسوب می‌شود.

تاثیر حمله خارک بر قیمت جهانی نفت

بازار نفت پیش از این نیز در وضعیت حساسی قرار داشت. قیمت نفت برنت طی ماه‌های اخیر در محدوده ۷۰ تا ۱۰۰ دلار در نوسان بوده است.

اما تحلیلگران هشدار می‌دهند که اگر تنش‌ها به اختلال در تنگه هرمز منجر شود، قیمت نفت می‌تواند به محدوده ۱۳۰ تا ۱۵۰ دلار برسد؛ سناریویی مشابه شوک انرژی در آغاز جنگ اوکراین.

داده‌های ردیابی نفتکش‌ها نیز نشان می‌دهد صادرات نفت ایران پیش از این حمله، به دلیل تنش‌های اخیر، حدود ۵۰ درصد کاهش یافته و به کمتر از یک میلیون بشکه در روز رسیده بود. حمله آمریکا به خارک می‌تواند این روند را تشدید کند.

چین؛ مشتری اصلی نفت ایران و بازنده احتمالی

در میان قدرت‌های جهانی، چین بیشترین وابستگی را به نفت ایران دارد. تقریباً تمام نفت صادراتی ایران در سال‌های اخیر به پالایشگاه‌های مستقل چینی موسوم به Teapots ارسال می‌شد.

در صورت کاهش شدید صادرات ایران:

چین باید به سراغ نفت گران‌تر از برزیل یا آفریقای غربی برود
هزینه انرژی صنایع چینی افزایش می‌یابد
فشار تورمی بر اقتصاد این کشور بیشتر می‌شود

تحلیلگران معتقدند بسیاری از پالایشگاه‌های چین برای نوع خاص نفت خام ایران طراحی شده‌اند و جایگزینی آن به‌سرعت ممکن نیست.

به همین دلیل، حمله آمریکا به خارک می‌تواند امنیت انرژی چین را به چالش بکشد.

روسیه؛ برنده خاموش بحران خارک

در حالی که نگاه‌ها به ایران و آمریکا دوخته شده، برخی تحلیلگران معتقدند بزرگ‌ترین برنده بحران خارک روسیه است.

افزایش تنش در خلیج فارس باعث جهش قیمت نفت شده و این موضوع برای اقتصاد وابسته به انرژی روسیه یک فرصت بزرگ به شمار می‌رود.

بر اساس گزارش مؤسسات بین‌المللی:

روسیه تنها در دو هفته نخست بحران حدود ۶ میلیارد یورو درآمد از سوخت‌های فسیلی کسب کرده است
قیمت نفت اورال روسیه از سطح پایین تحریمی به بیش از ۸۰ دلار رسیده است
در صورت تثبیت نفت در محدوده ۹۰ دلار، روسیه ممکن است ۵۵ میلیارد دلار درآمد اضافی در سال ۲۰۲۶ به دست آورد

در چنین شرایطی، مسکو حتی آماده افزایش صادرات نفت به چین و هند برای پر کردن خلأ بازار شده است.

تغییر معادلات انرژی و فشار بر اروپا

یکی دیگر از پیامدهای غیرمنتظره حمله آمریکا به خارک، تغییر فضای تحریم‌های انرژی علیه روسیه است.

گزارش‌ها نشان می‌دهد واشینگتن برای جلوگیری از جهش قیمت بنزین در بازار داخلی، سیگنال‌هایی درباره کاهش فشار تحریمی بر نفت روسیه ارسال کرده است.

این موضوع می‌تواند تلاش‌های چندساله اروپا برای منزوی کردن انرژی روسیه را تضعیف کند.

آیا چین برای چنین بحرانی آماده بود؟

با وجود نگرانی‌ها، چین برای سناریوی قطع واردات نفت برنامه‌ریزی کرده است.

بر اساس داده‌های انرژی:

چین حدود ۱.۳۹ میلیارد بشکه ذخایر نفتی دارد
این ذخایر می‌تواند تا ۱۲۰ روز نیاز وارداتی کشور را پوشش دهد

به همین دلیل، در کوتاه‌مدت حمله آمریکا به خارک ممکن است برای چین یک بحران مدیریت‌شده باشد. اما اگر تنش‌ها به بسته شدن طولانی‌مدت تنگه هرمز منجر شود، اقتصاد چین با فشار جدی روبه‌رو خواهد شد.