ارز ارزان و تولید گران؛ داستان پرهزینه نهادههای دامی
تقریباً نیمی از ارز ترجیحی کشور صرف واردات نهادههای دامی میشود؛ وابستگیای پرهزینه که امنیت غذایی را به بیرون از مرزها گره زده است
اخبار سبز کشاورزی به نقل از تسنیم؛ ذرت بهتنهایی با ۲.۶ میلیارد دلار در صدر فهرست قرار دارد؛ پس از آن دانههای روغنی و کنجاله سویا. این اعداد صرفاً یک جدول حسابداری نیستند؛ بلکه نشانهای روشن از ساختار معیوبیاند که امنیت غذایی کشور را به واردات گره زده است.
امنیت غذایی یا وابستگی ساختاری؟
مدافعان وضع موجود میگویند این واردات برای ثبات قیمت گوشت، مرغ و لبنیات ضروری است. اما سؤال جدی اینجاست: آیا تداوم این سطح از وابستگی، خود عامل بیثباتی نیست؟
در شرایطی که درآمدهای ارزی تحت فشار تحریم و محدودیتهای فروش نفت قرار دارد، تخصیص میلیاردها دلار برای کالاهایی که ظرفیت تولید داخلی دارند، اقتصاد را در موقعیت شکننده نگه میدارد. هر اختلال در تأمین ارز یا حملونقل، مستقیماً به بازار پروتئین شوک وارد میکند. تجربه سالهای اخیر نشان داده که کوچکترین وقفه در واردات نهاده، به جهش قیمت مرغ و تخممرغ منجر میشود.
وابستگی مزمن یعنی آسیبپذیری دائمی
چرا تولید داخل جدی گرفته نمیشود؟
ایران از نظر اقلیمی و منابع انسانی، کاملاً ناتوان در تولید نهاده نیست. بخشی از ذرت و جو در داخل تولید میشود، اما سیاستهای حمایتی ناپایدار، قیمتگذاری دستوری و نبود سرمایهگذاری در بهرهوری آب و بذرهای اصلاحشده، تولیدکننده داخلی را از رقابت بازمیدارد.
وقتی واردات با ارز ترجیحی ارزانتر تمام میشود، کشاورز داخلی انگیزه توسعه ندارد. نتیجه این چرخه معیوب روشن است: واردات بیشتر، تولید کمتر، وابستگی عمیقتر.
ارز ترجیحی؛ مُسکن کوتاهمدت
ارز ترجیحی در ظاهر با هدف حمایت از مصرفکننده تخصیص مییابد، اما در عمل بخشی از آن در زنجیره توزیع هدر میرود و بهجای کاهش پایدار قیمت، به ایجاد رانت و ناکارآمدی منجر میشود.از سوی دیگر، این سیاست پیام خطرناکی دارد: تا زمانی که ارز ارزان هست، اصلاح ساختار تولید اولویت ندارد. این یعنی به تعویق انداختن یک جراحی ضروری.
راهحل چیست؟
کاهش وابستگی ارزی در نهادههای دامی نیازمند تصمیمهای سخت است:
• سرمایهگذاری هدفمند در افزایش بهرهوری کشاورزی
• اصلاح الگوی کشت متناسب با منابع آبی
• حذف تدریجی و هوشمند ارز ترجیحی و جایگزینی آن با حمایت مستقیم از مصرفکننده
• ایجاد مشوق واقعی برای تولیدکننده داخلی
این مسیر آسان نیست، اما ادامه وضع موجود پرهزینهتر است.
نهادههای دامی به پاشنه آشیل ارزی کشور تبدیل شدهاند. هر سال میلیاردها دلار صرف وارداتی میشود که بخشی از آن قابلیت تولید داخلی دارد. در شرایط محدودیت منابع ارزی، سیاستگذار ناچار است بین «تداوم وابستگی» و «سرمایهگذاری برای خودکفایی نسبی» یکی را انتخاب کند.امنیت غذایی با واردات دائمی تضمین نمیشود؛ با تابآوری داخلی تضمین میشود. تصمیم امروز، تعیینکننده قدرت اقتصادی فرداست.
