واکسیناسیون پاییزی دامها و بیماریهایی که نباید نادیده گرفت
واکسیناسیون پاییزی دامها برای پیشگیری از تب برفکی، شاربن و بروسلوز اهمیت دارد؛ برنامه واکسیناسیون باید طبق شرایط منطقه اجرا شود.
با آغاز پاییز، تغییر دما، افزایش رطوبت در برخی مناطق، جابهجایی دامها و تغییر شرایط نگهداری میتواند زمینه بروز یا گسترش برخی بیماریهای دامی را افزایش دهد. واکسیناسیون بهموقع، در کنار قرنطینه و رعایت اصول بهداشتی، یکی از مهمترین راههای کاهش خسارت بیماریهای عفونی در دامداریهاست.
چرا واکسیناسیون دامها در پاییز اهمیت دارد؟
برنامه واکسیناسیون دامها نباید صرفاً بر اساس تغییر فصل تعیین شود، اما پاییز زمان مناسبی برای بازبینی وضعیت ایمنی گله و بررسی واکسنهای مورد نیاز است.
دامهایی که در طول سال در مراتع مختلف، جابهجا شده یا دامهای جدیدی که وارد گله شدهاند، ممکن است در معرض عوامل بیماریزای متفاوتی قرار گرفته باشند.
از سوی دیگر، کاهش دما و تغییر شرایط نگهداری میتواند فشار بیماری را در برخی واحدهای دامداری افزایش دهد. به همین دلیل دامدار باید سوابق واکسیناسیون، سن دام، وضعیت آبستنی، سابقه بیماری در منطقه و برنامه اعلامشده از سوی شبکه دامپزشکی را بررسی کند.
تب برفکی؛ بیماریای که نباید از آن غافل شد
تب برفکی، یکی از مهمترین بیماریهای ویروسی دامهای زوجسم است و قدرت سرایت بسیار بالایی دارد. گاو، گوسفند و بز میتوانند به این بیماری مبتلا شوند. تب، بیاشتهایی، کاهش تولید شیر و ایجاد تاول و زخم در دهان، روی زبان، پستان و اطراف سم از علائم مهم آن هستند.
گسترش تب برفکی در یک گله میتواند خسارت اقتصادی قابلتوجهی ایجاد کند؛ بنابراین رعایت برنامه واکسیناسیون منطقهای اهمیت زیادی دارد.
البته واکسیناسیون بهتنهایی کافی نیست و کنترل جابهجایی دام، قرنطینه دامهای تازهوارد و ضدعفونی تجهیزات و وسایل حملونقل نیز باید جدی گرفته شود.
شاربن؛ خطر پنهان در خاک و چراگاه
شاربن یا سیاهزخم بیماری دیگری است که در برخی مناطق دامداری ایران اهمیت ویژهای دارد. عامل بیماری میتواند به شکل اسپور برای مدت طولانی در خاک باقی بماند و دامها هنگام چرا در مناطق آلوده در معرض آن قرار بگیرند.
بیماری ممکن است با مرگ ناگهانی دام همراه باشد. به همین دلیل، مشاهده تلفات غیرعادی و ناگهانی در گله باید فوراً به دامپزشکی گزارش شود. در مناطقی که سابقه بیماری وجود دارد یا اجرای برنامه واکسیناسیون از سوی دامپزشکی توصیه شده است، واکسیناسیون دامها نقش مهمی در پیشگیری دارد.
نکته مهم این است که دامدار نباید لاشه دام مشکوک را بهصورت خودسرانه جابهجا یا کالبدگشایی کند؛ زیرا شاربن، یک بیماری مشترک بین انسان و حیوان است.
بروسلوز؛ بیماری دامی با پیامدهای انسانی
بروسلوز یا تب مالت از مهمترین بیماریهای مشترک انسان و دام محسوب میشود. این بیماری در دام میتواند باعث سقط جنین، ضعف گوساله یا بره، کاهش تولید و مشکلات تولیدمثلی شود.
کنترل بروسلوز، تنها با واکسیناسیون انجام نمیشود و شناسایی دامهای آلوده، آزمایشهای تشخیصی، حذف دامهای مثبت طبق برنامههای رسمی و رعایت اصول بهداشتی نیز اهمیت دارد.
از نظر بهداشت عمومی نیز مصرف شیر خام و فرآوردههای لبنی غیرپاستوریزه میتواند خطر انتقال بیماری به انسان را افزایش دهد.
بنابراین کنترل بروسلوز در دامداری، علاوه بر کاهش خسارت اقتصادی، بخشی از زنجیره حفاظت از سلامت مصرفکننده است.
واکسنهای دیگر را بر اساس منطقه و نوع دام بررسی کنید
تمام دامها به یک برنامه واکسیناسیون یکسان نیاز ندارند. واکسنهای مورد استفاده برای گاو، گوسفند و بز میتواند با توجه به بیماریهای شایع منطقه و شرایط گله متفاوت باشد.
در برخی واحدها، بیماریهایی مانند انتروتوکسمی، آگالاکسی واگیر، آبله گوسفندی و بزها، کزاز یا بیماریهای خاص منطقه نیز ممکن است در برنامه واکسیناسیون قرار بگیرند.
بنابراین انتخاب واکسن باید بر اساس وضعیت اپیدمیولوژیک منطقه و دستورالعمل دامپزشکی انجام شود، نه صرفاً توصیههای عمومی یا تجربه یک دامدار دیگر.
واکسیناسیون دام آبستن و دام جوان نیازمند دقت بیشتری است
سن دام، وضعیت آبستنی و سابقه واکسیناسیون در تعیین برنامه ایمنسازی اهمیت دارند. برخی واکسنها برای گروههای خاصی از دامها محدودیت یا زمانبندی مشخصی دارند و نمیتوان یک برنامه واحد را برای تمام دامها اجرا کرد.
به همین دلیل، پیش از واکسیناسیون باید مشخص باشد هر دام چه واکسنی را در چه تاریخی دریافت کرده است. ثبت این اطلاعات در دفتر بهداشتی گله، احتمال تزریق نامنظم یا تکراری و از دست رفتن زمان مناسب واکسیناسیون را کاهش میدهد.
واکسیناسیون بدون امنیت زیستی کافی نیست
یکی از اشتباهات رایج، تصور این است که پس از واکسیناسیون میتوان سایر اقدامات بهداشتی را کنار گذاشت. واکسن، بخشی از برنامه کنترل بیماری است، نه جایگزین قرنطینه و بهداشت.
جلوگیری از ورود دام بیمار، قرنطینه دامهای تازهخریداریشده، کنترل رفتوآمد افراد و خودروها، ضدعفونی تجهیزات، تأمین آب و خوراک سالم و گزارش سریع علائم مشکوک، همگی در کنار واکسیناسیون اهمیت دارند.
پاییز؛ فرصت مناسب برای بازبینی پرونده بهداشتی گله
دامدار پیش از ورود کامل به فصل سرد بهتر است فهرست دامها، سابقه واکسیناسیون، تاریخ آخرین تزریق، دامهای تازهوارد و بیماریهای شایع منطقه را بررسی کند. همچنین باید شرایط نگهداری، تهویه جایگاه و وضعیت تغذیه گله مورد توجه قرار گیرد.
در نهایت، واکسیناسیون پاییزی دامها باید بر اساس برنامه رسمی دامپزشکی و شرایط هر منطقه انجام شود.
تب برفکی، شاربن و بروسلوز از بیماریهایی هستند که به دلیل خسارت اقتصادی یا اهمیت بهداشت عمومی، نباید از برنامه مراقبت پاییزی دامداریها کنار گذاشته شوند.
