خرید حمایتی ۳۰ هزار تن مرغ؛ مُسکن بازار یا راهکار پایدار برای زیان مرغداران؟
بازار مرغ در روزهای اخیر وارد مرحله تازهای شده است؛ دولت از یک سو برای جلوگیری از افت بیشتر قیمت و زیان تولیدکنندگان، خرید حمایتی ۳۰ هزار تن مرغ را آغاز کرده و از سوی دیگر، مرغداران خواستار اصلاح قیمت مرغ زنده و جلوگیری از ادامه فروش با نرخهای زیانده هستند
شرکت پشتیبانی امور دام، در اجرای مصوبه ستاد تنظیم بازار، خرید حمایتی مرغ تولید داخل را از ۲۳ شهریورماه آغاز کرده است. بر اساس اعلام این شرکت، مرغ منجمد تولید داخل با وزن ۱۲۰۰ تا ۱۸۰۰ گرم و مطابق ضوابط تعیینشده، با نرخ هر کیلوگرم ۳۳۵ هزار تومان درب سردخانه خریداری میشود. هدف اعلامشده از این طرح، تقویت ذخایر راهبردی، حمایت از تولیدکنندگان و مدیریت بازار عنوان شده است.
چرا دولت وارد خرید مرغ مازاد شد؟
ورود دولت به بازار مرغ در شرایطی انجام شده که طی هفتههای اخیر قیمت مرغ با کاهش قابل توجهی مواجه شده است. گزارشهای بازار از عرضه مرغ کامل در محدوده ۲۷۰ تا ۳۳۰ هزار تومان حکایت دارد؛ در حالی که پیش از این، قیمت مرغ به محدوده ۴۰۰ هزار تومان نیز رسیده بود.
در چنین شرایطی، کاهش قیمت برای مصرفکننده الزاماً به معنای بهبود شرایط در حلقه تولید نیست. مرغداران طی ماههای اخیر از افزایش هزینههای تولید و فروش محصول پایینتر از قیمت تمامشده گلایه داشتهاند.
مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی نیز اخیراً اعلام کرده که برآوردهای این اتحادیه از حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان زیان مرغداران طی ماههای اخیر حکایت دارد.
مرغداران: قیمت فعلی پاسخگوی هزینه تولید نیست
همزمان با آغاز خرید حمایتی، اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی از تولیدکنندگان خواسته است از ۲۸ شهریورماه مرغ زنده را با قیمت کمتر از ۲۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم عرضه نکنند.
این اتحادیه علت این درخواست را زیانهای سنگین مرغداران و عرضه مرغ زنده در روزهای اخیر با قیمتی حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان پایینتر از قیمت واقعی عنوان کرده است.
از نگاه تشکلهای تولیدی، ادامه چنین وضعیتی میتواند به کاهش انگیزه تولید و اختلال در چرخه جوجهریزی و عرضه در ماههای آینده منجر شود؛ موضوعی که در بازار مرغ اهمیت ویژهای دارد، زیرا کاهش ناگهانی تولید میتواند در ادامه به کمبود و افزایش قیمت برای مصرفکننده منجر شود.
خرید ۳۰ هزار تن؛ فرصت تنظیم بازار یا راهکاری موقت؟
خرید ۳۰ هزار تن مرغ مازاد، از نظر حجم، مداخله قابل توجهی در بازار محسوب میشود. این میزان خرید میتواند بخشی از فشار ناشی از مازاد عرضه را کاهش داده و به ایجاد تعادل نسبی میان عرضه و تقاضا کمک کند.
با این حال، مسئله اساسی بازار مرغ صرفاً مازاد مقطعی تولید نیست. هزینه نهادهها، قیمت جوجه یکروزه، هزینه انرژی، دستمزد، حملونقل و سایر هزینههای تولید همگی در تعیین قیمت تمامشده مرغ نقش دارند.
به همین دلیل، خرید حمایتی اگرچه میتواند در کوتاهمدت از سقوط قیمت تولیدکننده جلوگیری کند، اما بهتنهایی پاسخگوی مشکلات ساختاری صنعت مرغداری نیست.
شکاف میان مرغدار و مصرفکننده؛ حلقه مفقوده بازار
یکی از مسائل قابل توجه در بازار مرغ، فاصله میان قیمت مرغ زنده درب مرغداری و قیمت محصول نهایی برای مصرفکننده است.
مرغدار با مجموعهای از هزینههای تولید مواجه است، در حالی که مصرفکننده نیز با قیمت نهایی محصول روبهرو میشود. بنابراین، سیاستگذار باید علاوه بر تعیین قیمت خرید حمایتی، مسیر انتقال محصول از مرغداری تا بازار مصرف را نیز مورد بررسی قرار دهد.
شفافیت در این زنجیره میتواند مشخص کند چه میزان از قیمت نهایی نصیب تولیدکننده میشود و چه میزان در مراحل کشتار، بستهبندی، حملونقل، توزیع و خردهفروشی شکل میگیرد.
پرسش مهم بعدی؛ سرنوشت مرغ خریداریشده چیست؟
با آغاز خرید حمایتی ۳۰ هزار تن مرغ، یک پرسش مهم نیز مطرح میشود: مرغ خریداریشده پس از ورود به ذخایر راهبردی، با چه سازوکاری و در چه زمانی دوباره وارد بازار خواهد شد؟
نحوه مدیریت این ذخایر اهمیت زیادی دارد؛ چرا که عرضه همزمان حجم قابل توجهی از مرغ ذخیرهشده با تولید جاری میتواند دوباره بر قیمت بازار اثر بگذارد.
بنابراین، موفقیت سیاست خرید حمایتی صرفاً به میزان خرید وابسته نیست؛ زمان خرید، نحوه ذخیرهسازی، زمان عرضه مجدد و سازوکار تنظیم بازار نیز تعیینکننده خواهد بود.
صنعت مرغداری در انتظار سیاستی فراتر از خرید حمایتی
اکنون دولت برای کنترل شرایط موجود، خرید حمایتی را در دستور کار قرار داده است؛ اما مسئله صنعت مرغداری فراتر از جمعآوری مرغ مازاد است.
اگر هدف، حفظ تولید پایدار و جلوگیری از نوسان شدید قیمت باشد، سیاستگذاری باید از مدیریت مقطعی بازار عبور کرده و به سمت پیشبینی تولید، تنظیم جوجهریزی، مدیریت نهادهها، محاسبه واقعی قیمت تمامشده و ایجاد شفافیت در زنجیره توزیع حرکت کند.
در غیر این صورت، ممکن است بازار مرغ میان دو وضعیت تکراری گرفتار شود؛ دورههایی از مازاد تولید و افت قیمت که مرغدار را متضرر میکند و سپس دورههایی از کاهش تولید و افزایش قیمت که فشار آن به مصرفکننده منتقل میشود.
خرید حمایتی ۳۰ هزار تن مرغ میتواند در کوتاهمدت بخشی از فشار بازار را کاهش دهد؛ اما آزمون اصلی سیاستگذار، ایجاد سازوکاری است که صنعت مرغداری را از چرخه تکراری «مازاد تولید، افت قیمت، زیان تولیدکننده و جهش دوباره قیمت» خارج کند.
