فائو نسخه جدید سلامت در کشاورزی را رونمایی کرد؛ پیوند سلامت دام، انسان، گیاه و محیط‌ زیست

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در کنفرانس جهانی اقدام برای «سلامت واحد» در نظام‌های کشاورزی و غذایی، بر ضرورت تغییر رویکرد کشورها از مدیریت جداگانه بیماری‌ها به یک نظام یکپارچه برای پیشگیری از تهدیدهای مرتبط با انسان، دام، گیاه و محیط‌زیست تأکید کرد؛ رویکردی که می‌تواند مسیر سیاست‌گذاری آینده در حوزه دامپروری، امنیت غذایی و سلامت زنجیره غذا را تحت تأثیر قرار دهد.

این کنفرانس جهانی از ۲۱ تا ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ در مقر فائو در رم برگزار شد و مقام‌های دولتی، کارشناسان، پژوهشگران و فعالان حوزه نظام‌های غذایی از کشورهای مختلف در آن حضور داشتند. هدف اصلی این نشست، تبدیل مفهوم «One Health» از یک چارچوب نظری به اقدامات عملی در نظام‌های کشاورزی و غذایی عنوان شده است.

سلامت دام دیگر یک موضوع صرفاً دامپزشکی نیست

در رویکرد «سلامت واحد»، سلامت انسان، حیوانات، گیاهان و اکوسیستم‌ها به یکدیگر مرتبط در نظر گرفته می‌شود. فائو تأکید کرده است که تهدیدهایی مانند بیماری‌های نوظهور و بازگشتی، مقاومت میکروبی، تغییرات اقلیمی، کاهش تنوع زیستی و مخاطرات ایمنی غذا نمی‌توانند صرفاً از سوی یک بخش مدیریت شوند.

از این منظر، سلامت دامپروری تنها به درمان بیماری پس از وقوع محدود نمی‌شود و موضوعاتی مانند پایش بیماری، پیشگیری، امنیت زیستی، مدیریت مصرف داروهای ضدمیکروبی و کیفیت محیط تولید نیز در زنجیره سلامت قرار می‌گیرند.

راه‌اندازی سامانه جدید اطلاعات دامپروری

یکی از خروجی‌های مهم این کنفرانس، راه‌اندازی مرکز اطلاعات و دانش تحول پایدار دامپروری و سلامت واحد از سوی فائو بود.

این سامانه، داده‌ها، ابزارهای تحلیلی و اطلاعات مرتبط با دامپروری را در یک بستر واحد گردآوری می‌کند و موضوعاتی از جمله تولید دام، خطرات بهداشت دام، مقاومت میکروبی، ارتباط اقلیم و محیط‌زیست با دامپروری و ابعاد اقتصادی و اجتماعی این بخش را پوشش می‌دهد.

اهمیت چنین سامانه‌ای در این است که تصمیم‌گیران می‌توانند اطلاعات مربوط به تولید، بیماری و ریسک‌های محیطی را در کنار یکدیگر بررسی کنند؛ موضوعی که برای طراحی سیاست‌های پیشگیرانه و واکنش سریع به بحران‌های دام و طیور اهمیت دارد.

فائو: دامپروری در حال تغییر ساختاری است

هم‌زمان با این کنفرانس، فائو گزارش تازه‌ای درباره نقش نظام‌های مختلف دامپروری در امنیت غذایی و پایداری نظام‌های کشاورزی و غذایی منتشر کرد.

بر اساس این گزارش، نظام‌های دامپروری و طیور حدود یک‌سوم پروتئین مورد نیاز جهان را تأمین می‌کنند. این بخش در عین حال با تغییرات ساختاری قابل توجهی روبه‌رو است و مسئله رقابت میان خوراک دام و غذای انسان بر سر زمین، یکی از عوامل مؤثر بر آینده این صنعت محسوب می‌شود.

فائو در این گزارش به افزایش توجه به استفاده از محصولات جانبی صنایع کشاورزی و غذایی و منابع خوراکی کمترمتعارف نیز اشاره کرده است؛ رویکردی که می‌تواند به کاهش فشار بر منابع زمین و افزایش بهره‌وری در زنجیره خوراک دام کمک کند.

امنیت غذایی؛ حلقه اتصال کشاورزی و سلامت

اهمیت رویکرد «سلامت واحد» برای بخش کشاورزی از آنجا ناشی می‌شود که یک بحران در هر بخش از زنجیره می‌تواند به بخش‌های دیگر منتقل شود.

شیوع یک بیماری دامی می‌تواند تولید و تجارت محصولات دامی را تحت تأثیر قرار دهد؛ آلودگی آب و خاک می‌تواند سلامت محصولات کشاورزی را تهدید کند و استفاده نامناسب از داروهای ضدمیکروبی نیز می‌تواند به افزایش مقاومت میکروبی منجر شود.

به همین دلیل، فائو بر همکاری میان بخش‌های کشاورزی، دامپزشکی، محیط‌زیست، بهداشت، علوم و سرمایه‌گذاری تأکید کرده است. در چارچوب جدید این سازمان، پیشگیری و شناسایی زودهنگام خطرات باید جایگاه پررنگ‌تری در سیاست‌گذاری نظام‌های غذایی داشته باشد.

پیام این رویکرد برای ایران چیست؟

اگرچه کنفرانس فائو یک رویداد جهانی است، اما محورهای مطرح‌شده در آن برای کشورهایی مانند ایران نیز اهمیت مستقیم دارد؛ به‌ویژه در حوزه دام و طیور، کنترل بیماری‌های مشترک انسان و دام، امنیت زیستی واحدهای تولیدی، مقاومت میکروبی، سلامت نهاده‌ها و ایمنی مواد غذایی.

حرکت به سمت چنین رویکردی به این معناست که سیاست‌گذاری کشاورزی نمی‌تواند سلامت دام، سلامت محصولات کشاورزی، محیط‌زیست و سلامت مصرف‌کننده را جدا از یکدیگر ببیند. در این چارچوب، تقویت نظام‌های پایش و هشدار سریع، تبادل داده میان دستگاه‌های مرتبط و تمرکز بیشتر بر پیشگیری، بخشی از الزامات ایجاد زنجیره غذایی تاب‌آورتر خواهد بود.

کنفرانس جهانی فائو در رم نشان می‌دهد که «سلامت واحد» در حال تبدیل‌شدن به یکی از محورهای مهم سیاست‌گذاری آینده نظام‌های کشاورزی و غذایی است؛ رویکردی که قرار است ارتباط میان سلامت انسان، دام، گیاه، خاک، آب و اکوسیستم را در مرکز تصمیم‌گیری‌های کشاورزی قرار دهد.