گرانسازی شیر و لبنیات توسط نوری قزلجه و کوچکتر شدن سفره مردم!
بررسی روند صعودی قیمت شیر از ۱۵ تا ۶۸ هزار تومان در دوره وزارت غلامرضا نوری قزلجه؛ پیامدهای سنگین گرانی لبنیات بر سفره خانوارها و مسئولیت وزارت جهاد کشاورزی.
از ۱۵ هزار تا ۶۸ هزار تومان؛ غلامرضا نوری قزلجه در مدت حضور خود در وزارت جهاد کشاورزی، شیر را چندین و چند بار گران کرده و مصرفکننده هر بار تاوان بیکفایتی و سوءمدیریت وزیر جهاد کشاورزی را داده و میدهد.
نوری قزلجه باز هم شیر را گران کرد؛ این بار هر کیلوگرم شیر خام استاندارد در دامداری به ۶۸ هزار تومان رسید؛ تصمیمی که در جلسه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ کارگروه تنظیم بازار وزارت جهاد کشاورزی تعیین تکلیف شد و قرار است یک هفته پس از ابلاغ کتبی اجرایی شود. نسبت به نرخ ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومانی قبلی، این بار نیز ۷۵۰۰ تومان به قیمت هر کیلوگرم شیر خام اضافه شده است؛ افزایشی حدود ۱۲.۴ درصدی.
اما پشت این عدد، یک پرسش جدی وجود دارد: مسئولیت این زنجیره افزایش قیمتها با چه کسی است؟
پاسخ را باید در جایگاه قانونی و مدیریتی وزیر جهاد کشاورزی جستوجو کرد؛ وزیری که سیاستگذاری و مدیریت بازار محصولات کشاورزی و دامی در حوزه مسئولیت وزارتخانه تحت مدیریت او قرار دارد و تصمیمهای مربوط به نرخ شیر خام نیز در سازوکار تنظیم بازار همین وزارتخانه بررسی و پیگیری میشود.
بنابراین، نمیتوان هر بار که نرخ شیر افزایش مییابد، از نقش و مسئولیت نوری قزلجه عبور کرد و همه چیز را به گردن شرایط اقتصادی، تحولات بینالمللی، تشکلها یا هزینههای تولید انداخت. وزیر جهاد کشاورزی مسئول پاسخگویی درباره مسیری است که وزارتخانه تحت مدیریت او در پیش گرفته و پیامدهای زیانبار آن مستقیماً به تولیدکننده و مصرفکننده میرسد.
در ابتدای وزارت نوری؛ هر لیتر شیر خام ۱۵ هزار تومان، دو سال پس از وزارت ۶۸ هزار تومان
وقتی نوری قزلجه در مرداد ۱۴۰۳ مسئولیت وزارت جهاد کشاورزی را برعهده گرفت، نرخ شیر خام حدود ۱۵ هزار تومان بود. در مهر ۱۴۰۳، وزیر نرخ شیر را به ۱۸ هزار تومان رساند؛ افزایشی که خود نوری قزلجه درباره تصویب آن اطلاعرسانی کرد. در اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز مجدداً با گرانسازی، نرخ هر لیتر شیر خام را به ۲۳ هزار تومان رساند؛ قیمتی که در نامه او بهعنوان وزیر جهاد کشاورزی ابلاغ شده بود.
وزیر طی دو سال، ۶ بار شیر را گران کرد
پس از آن، نرخهای ۲۹ هزار و ۵۰۰ تومان و ۴۶ هزار و ۵۰۰ تومان در دی ۱۴۰۴ مطرح شد. در ادامه، نرخ ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام گردید و حالا در آبان ۱۴۰۵، برای ششمین بار، رقم ۶۸ هزار تومان بهعنوان نرخ توافقی جدید تعیین تکلیف شده است.
شیر خام ۳۵۳ درصد گران شد
به این ترتیب، نرخ شیر خام در دوره وزارت نوری قزلجه با افزایش قیمتهای چندباره از ۱۵ هزار تومان به ۶۸ هزار تومان رسیده؛ یعنی بیش از چهار و نیم برابر و معادل حدود ۳۵۳ درصد افزایش.
این مسیر شامل چندین مرحله افزایش بوده است؛ هرچند باید توجه داشت که نرخهای مصوب، توافقی و معاملاتی در همه مقاطع یکسان نیستند و نباید آنها را بدون تفکیک، مصوبات همنوع تلقی کرد.
اما یک واقعیت تغییر نمیکند: در تمام این دوره، مسئولیت مدیریت وزارتخانهای که باید از تولید و امنیت غذایی صیانت کند، با یک وزیر بوده است؛ بنابراین، نوری قزلجه باید درباره این روند و نتایج آن پاسخگو باشد.
سیاست گرانسازی؛ راهکار همیشگی نوری قزلجه
هیچکس منکر افزایش هزینههای دامداری نیست. دامدار با نهاده، خوراک، دارو، انرژی، حملونقل و دستمزد گران مواجه است و نمیتوان از او انتظار داشت با زیان مستمر به تولید ادامه دهد.
اما سؤال اصلی از وزیر جهاد کشاورزی این است: چرا در دوره مدیریت او، افزایش قیمت شیر خام بارها به راهکار اصلی مواجهه با مشکلات این بخش تبدیل شده است؟
آیا نوری قزلجه بهعنوان وزیر جهاد کشاورزی، برای کاهش هزینه تمامشده تولید، تأمین پایدار و بهموقع نهادههای دامی، کنترل هزینههای واسطهگری، ارتقای بهرهوری و حمایت هدفمند از دامداران برنامه مؤثری داشته است؟ اگر داشته، نتیجه آن کجاست؟ چرا در نهایت، هر بار خبر برجسته بازار، افزایش دوباره نرخ شیر خام است؟
مسئولیت وزیر فقط این نیست که در جلسات تنظیم بازار نرخ جدیدی تعیین شود؛ مسئولیت او این است که سیاستی طراحی کند که هم دامدار بتواند تولید کند و هم مردم توان خرید محصول تولیدشده را داشته باشند.
اگر خروجی سیاستهای وزیر جهاد کشاورزی افزایش پیدرپی قیمت باشد، او نمیتواند صرفاً با اشاره به درخواست دامداران یا افزایش هزینه نهادهها، از پاسخگویی درباره نتیجه سیاست خود فرار کند.
شیر گرانتر، لبنیات گرانتر و سفرهها کوچکتر
افزایش نرخ شیر خام، هزینه مواد اولیه صنایع لبنی را بالا میبرد و میتواند به افزایش قیمت شیر بستهبندی، ماست، پنیر و سایر فرآوردهها منجر شود. میزان انتقال این افزایش به قیمت نهایی، به هزینههای دیگر تولید و توزیع نیز بستگی دارد؛ اما فشار آن بر زنجیره لبنیات جدی است.
در اقتصادی که قدرت خرید خانوارها زیر فشار تورم قرار دارد، هر افزایش قیمت تازه میتواند خانوادهها را به کاهش مصرف وادار کند. شیر و لبنیات از جمله اقلامی هستند که کاهش مصرف مستمر آنها پیامدهای جدی و نگرانکنندهای برای سلامت جامعه دارد.
مصرف لبنیات در کشور از سطح توصیهشده فاصله دارد؛ بنابراین، افزایش دوباره قیمتها فقط یک اتفاق در بازار کالا نیست، بلکه میتواند دسترسی گروههای کمدرآمد، کودکان، نوجوانان و سالمندان را به منابع مهم کلسیم و پروتئین دشوارتر کند.
وقتی خانوادهای برای تأمین مخارج ضروری ناچار میشود شیر، ماست و پنیر کمتری بخرد، این تصمیم صرفاً یک انتخاب اقتصادی نیست؛ بلکه به بهای کاهش کیفیت تغذیه و سلامت اعضای خانواده تمام میشود.
خسارتهایی که در تابلوی قیمتها دیده نمیشوند
هزینه سیاستهای قیمتی نامتوازن نوری قزلجه فقط در فاکتور خرید مردم خلاصه نمیشود:
- خانوارها: کاهش قدرت خرید و حذف تدریجی بخشی از لبنیات از سبد غذایی.
- کودکان و نوجوانان: دشوارتر شدن دسترسی منظم به مواد مغذی ضروری برای رشد.
- سالمندان: افزایش خطر دریافت ناکافی کلسیم و تشدید آسیبپذیری تغذیهای.
- صنایع لبنی: افزایش هزینه مواد اولیه و احتمال افت فروش در صورت کاهش تقاضای خانوارها.
- دامداران: احتمال تضعیف بازار فروش شیر خام در صورت کوچک شدن بازار مصرف.
- اقتصاد و سلامت عمومی: انتقال بخشی از هزینه امروزِ کاهش مصرف غذا، به هزینههای احتمالی فردای درمان و مراقبت سلامت.
این همان تناقض خطرناک است: قیمت شیر برای جبران هزینه تولید بالا میرود، اما وقتی مردم توان خرید آن را از دست میدهند، تقاضا کاهش مییابد و در نهایت، خود دامدار و کارخانه نیز از کوچک شدن بازار آسیب میبینند.
وزیر جهاد کشاورزی باید پاسخ بدهد
نوری قزلجه نمیتواند مسئولیت افزایش چندباره نرخهای شیر خام در دوره مدیریت خود را صرفاً به دیگران واگذار کند. او در رأس وزارتخانهای قرار دارد که باید میان منافع تولیدکننده، صنایع فرآوری و مصرفکننده تعادل برقرار کند.
از همین رو، پرسشهای مشخصی پیش روی او قرار دارد:
۱. مبنای کارشناسی هر مرحله افزایش نرخ شیر خام چه بوده و چه سهمی از آن ناشی از افزایش واقعی هزینه تولید است؟
۲. وزیر جهاد کشاورزی برای کاهش هزینه تمامشده تولید چه اقدام مؤثری انجام داده که نتیجه آن در قیمت نهایی منعکس شده باشد؟
۳. چرا در کنار افزایش نرخ شیر خام، حمایت هدفمند و مؤثر از مصرفکنندگان کمدرآمد به همان اندازه در اولویت قرار نگرفته است؟
۴. او برای جلوگیری از کاهش بیشتر مصرف لبنیات، بهویژه در میان کودکان و خانوادههای کمدرآمد، چه برنامه مشخص و دارای اعتبار اجرایی دارد؟
۵. آیا وزیر حاضر است گزارش شفافی از روند افزایش قیمت شیر خام، صورتجلسات تصمیمگیری، محاسبات کارشناسی و آثار این تصمیمها بر مصرف سرانه لبنیات ارائه کند؟
دولت و مجلس نیز نباید در برابر این پرسشها سکوت کنند. نظارت بر عملکرد وزیر جهاد کشاورزی فقط به روزهای بحران و اظهارنظرهای رسانهای محدود نمیشود؛ بلکه باید نتیجه سیاستها و عملکرد او در زندگی روزمره مردم سنجیده شود.
از ۱۵ هزار تا ۶۸ هزار تومان؛ پاسخگویی از وزیر جهاد کشاورزی شروع میشود
آقای نوری قزلجه! حمایت از دامدار وظیفه وزارت جهاد کشاورزی است، اما آیا حمایت از مصرفکننده و حفظ امنیت غذایی مردم نیز در اولویت سیاستهای شما قرار دارد؟
اگر قرار است هر بار با افزایش هزینه تولید، نرخ شیر خام بالا برود، پس نقش شما بهعنوان وزیر جهاد کشاورزی در مهار هزینهها، افزایش بهرهوری و جلوگیری از حذف لبنیات از سفره مردم چیست؟
نمیتوان از یک سو مسئولیت مدیریت بازار و سیاستگذاری را برعهده داشت و از سوی دیگر، هنگام مواجهه با پیامدهای افزایش قیمت، مسئولیت را میان عوامل مختلف پراکنده کرد.
از ۱۵ هزار تومان تا ۶۸ هزار تومان؛ این مسیر در دوره حضور نوری قزلجه طی شده و او باید درباره چرایی و پیامدهای آن در برابر مردم پاسخگو باشد.
شیر فقط یک محصول تجاری نیست؛ بلکه بخشی از امنیت غذایی کشور و سلامت نسل آینده است. سیاستی که تولیدکننده را برای ادامه فعالیت به افزایش قیمت وابسته کند و مصرفکننده را به کاهش خرید وادارد، نیازمند بازنگری جدی است.
وزارت جهاد کشاورزی قرار نیست فقط نرخ شیر را بالا ببرد؛ بلکه قرار است تولید را حفظ کند، بازار را مدیریت کند و نگذارد لبنیات از سفره مردم حذف شود. این مسئولیت، پیش از همه بر عهده وزیر این وزارتخانه است.