بیماریهایی که زنان را بیشتر درگیر میکنند؛ از اندومتریوز تا بیماری قلبی
بیماریهای زنان فقط به مشکلات رحم و تخمدان محدود نمیشوند؛ از اندومتریوز و PCOS تا بیماری قلبی و خودایمنی را بهتر بشناسید.
همه بیماریها میان زنان و مردان به یک شکل بروز نمیکنند. برخی بیماریها مانند اندومتریوز و سندرم تخمدان پلیکیستیک اساساً با دستگاه تولیدمثل زنان ارتباط دارند و برخی دیگر مانند بیماریهای خودایمنی، پوکی استخوان، میگرن و حتی بیماریهای قلبی در زنان شیوع، علائم یا پیامدهای متفاوتی دارند. شناخت این تفاوتها میتواند به تشخیص زودتر و مراقبت دقیقتر کمک کند.
کدام بیماریها بیشتر زنان را درگیر میکنند؟
وقتی از بیماریهای مختص زنان صحبت میشود، نخستین گروهی که به ذهن میرسد بیماریهای دستگاه تولیدمثل است.
اندومتریوز، سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)، فیبروم رحم، آدنومیوز و برخی سرطانهای زنان در این گروه قرار میگیرند. با این حال، فهرست بیماریهایی که سلامت زنان را تحت تأثیر قرار میدهند بسیار گستردهتر است.
گزارشهای علمی جدید، بیماریها را از نظر ارتباط با جنسیت به چند گروه تقسیم میکنند: بیماریهایی که اختصاصاً در زنان رخ میدهند، بیماریهایی که در زنان شایعترند و بیماریهایی که در هر دو جنس دیده میشوند اما علائم، روند بیماری یا پیامدهای آنها در زنان متفاوت است.
اندومتریوز؛ بیماری شایع که گاهی دیر تشخیص داده میشود
اندومتریوز، یکی از شناختهشدهترین بیماریهای زنان است. در این بیماری، بافتی شبیه پوشش داخلی رحم در خارج از محل طبیعی خود رشد میکند و میتواند باعث التهاب و درد شود.
براساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، اندومتریوز حدود ۱۰ درصد زنان در سنین باروری را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد؛ یعنی حدود ۱۹۰ میلیون نفر.
درد شدید هنگام قاعدگی، خونریزی شدید، درد مزمن لگن، نفخ، تهوع و مشکلات باروری از علائم شناختهشده آن هستند.
یکی از مشکلات مهم، فاصله میان شروع علائم و تشخیص است. درد شدید و مداوم قاعدگی نباید همیشه به عنوان «طبیعی بودن» نادیده گرفته شود، بهخصوص اگر زندگی روزمره، فعالیت شغلی یا روابط فرد را مختل کند.
سندرم تخمدان پلیکیستیک، شایعترین اختلالات هورمونی زنان
سندرم تخمدان پلیکیستیک از شایعترین اختلالات هورمونی زنان در سن باروری است. نام این بیماری ممکن است این تصور را ایجاد کند که مشکل صرفاً به تخمدانها مربوط میشود، اما PCOS میتواند جنبههای متابولیک و قلبیعروقی نیز داشته باشد.
نامنظمی قاعدگی، اختلال در تخمکگذاری، افزایش هورمونهای آندروژنی، آکنه، افزایش موهای زائد و مشکلات باروری از علائم شناختهشده آن هستند.
همچنین مقاومت به انسولین، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و برخی مشکلات متابولیک در زنان مبتلا به PCOS بیشتر دیده میشوند.
بنابراین کنترل بیماریهای زنان فقط به درمان علائم ظاهری یا تنظیم قاعدگی محدود نمیشود و در برخی افراد لازم است وضعیت قند خون، فشار خون و عوامل خطر قلبی نیز بررسی شود.
چرا بیماریهای خودایمنی در زنان مهمترند؟
گروه دیگری که در سلامت زنان اهمیت ویژهای دارد، بیماریهای خودایمنی است. لوپوس، آرتریت روماتوئید، سندرم شوگرن و مولتیپل اسکلروزیس از جمله بیماریهایی هستند که در زنان بیشتر از مردان مشاهده میشوند.
بررسیهای علمی نشان میدهند که عوامل ژنتیکی، هورمونی و عملکرد سیستم ایمنی میتوانند در این تفاوت نقش داشته باشند، هرچند برای بسیاری از بیماریهای خودایمنی هنوز نمیتوان یک علت واحد ارائه کرد.
در یک بررسی گسترده نیز چندین بیماری خودایمنی، از جمله لوپوس و مولتیپل اسکلروزیس، در میان بیماریهایی قرار گرفتهاند که در زنان شیوع بالاتری دارند.
آیا بیماری قلبی هم مسألهای زنانه است؟
بیماری قلبی معمولاً با سلامت مردان بیشتر گره خورده است، اما این تصور میتواند باعث کمتوجهی به علائم در زنان شود.
بیماریهای قلبیعروقی از مهمترین علل بیماری و مرگ در زنان هستند و برخی عوامل خطر در طول زندگی زنان، از بارداری گرفته تا یائسگی، تغییر میکنند.
از سوی دیگر، بعضی بیماریهای اختصاصی زنان نیز ممکن است با خطر قلبیعروقی ارتباط داشته باشند.
برای نمونه، مطالعات ارتباطی میان اندومتریوز و افزایش خطر برخی بیماریهای قلبی و عروقی پیدا کردهاند؛ با این حال، این یافتهها به معنای آن نیست که هر زن مبتلا به اندومتریوز الزاماً به بیماری قلبی مبتلا خواهد شد.
پوکی استخوان؛ خطری که بعد از کاهش استروژن بیشتر میشود
پوکی استخوان نیز از بیماریهایی است که زنان، بهویژه پس از یائسگی، بیشتر در معرض آن قرار دارند. کاهش استروژن پس از یائسگی میتواند روند از دست رفتن تراکم استخوان را سرعت ببخشد.
به همین دلیل، سن، سابقه خانوادگی، وزن بدن، فعالیت فیزیکی، دریافت کلسیم و ویتامین D و وضعیت هورمونی همگی در ارزیابی خطر اهمیت دارند. در شرایطی مانند نارسایی زودرس تخمدان نیز کاهش استروژن میتواند خطر پوکی استخوان را افزایش دهد.
شناخت علائم، اولین قدم مراقبت بهتر است
قرار گرفتن یک بیماری در فهرست بیماریهای زنان به این معنا نیست که هر علامتی در زنان الزاماً ناشی از همان بیماری است.
درد لگنی، خونریزی غیرطبیعی، تغییرات مداوم چرخه قاعدگی، درد شدید هنگام پریود، علائم جدید قلبی یا خستگی طولانیمدت میتوانند علتهای متفاوتی داشته باشند.
نکته مهم این است که علائم مداوم یا غیرمعمول نادیده گرفته نشوند. بررسی پزشکی بهموقع، توجه به سابقه خانوادگی، انجام غربالگریهای توصیهشده و پیگیری عوامل خطر میتواند در تشخیص زودهنگام بسیاری از مشکلات مؤثر باشد.
در نهایت، سلامت زنان فقط به بیماریهای مربوط به رحم و تخمدان محدود نمیشود. بیماریهای زنان طیف وسیعی از مشکلات هورمونی، خودایمنی، قلبیعروقی، استخوانی و متابولیک را دربرمیگیرد و شناخت تفاوتهای جنسیتی در پزشکی میتواند مسیر تشخیص و درمان را دقیقتر کند.
