هشدار رویترز؛ کمبود جهانی گازوئیل ممکن است تا ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند و هزینه کشاورزی را بالا ببرد

رویترز در گزارشی که ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، اعلام کرده است جنگ‌های جاری در خاورمیانه و روسیه و اوکراین، عرضه گازوئیل را مختل کرده، ذخایر در برخی بازارهای مهم را به سطوح پایین رسانده و قیمت سوخت را افزایش داده است. گازوئیل از سوخت‌های اصلی مورد استفاده در کشاورزی، صنایع و حمل‌ونقل سنگین است و به همین دلیل تداوم کمبود آن می‌تواند اثرات زنجیره‌ای بر اقتصاد غذا داشته باشد.

ذخایر گازوئیل آمریکا به پایین‌ترین سطح تاریخی رسید

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های فشار بر بازار، وضعیت ذخایر گازوئیل در آمریکاست.

طبق داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ذخایر دیزل این کشور تا ۱۱ سپتامبر به حدود ۱۰۷.۹ میلیون بشکه رسیده است؛ رقمی که برای این مقطع از سال، پایین‌ترین سطح از زمان آغاز ثبت این آمار در سال ۱۹۸۲ محسوب می‌شود.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا همچنین پیش‌بینی کرده ذخایر سوخت‌های تقطیری، که گازوئیل را نیز شامل می‌شود، در سپتامبر به زیر ۱۰۰ میلیون بشکه برسد و تا پایان سال ۲۰۲۶ و بخش قابل‌توجهی از سال ۲۰۲۷ پایین‌تر از میانگین پنج‌ساله باقی بماند.

کشاورزی یکی از نخستین بخش‌های تحت فشار

اهمیت این بحران برای بخش کشاورزی از آنجا ناشی می‌شود که گازوئیل در بخش بزرگی از عملیات مکانیزه کشاورزی مصرف می‌شود.

تراکتورها، کمباین‌ها، ماشین‌آلات برداشت و بسیاری از تجهیزات حمل‌ونقل کشاورزی به سوخت دیزلی وابسته‌اند. از سوی دیگر، انتقال محصولات از مزرعه به مراکز جمع‌آوری، سردخانه، کارخانه‌های فرآوری و بازار نیز به شبکه حمل‌ونقل سنگین وابسته است.

بنابراین افزایش قیمت گازوئیل می‌تواند هزینه‌های مختلفی را در طول زنجیره تولید افزایش دهد؛ از آماده‌سازی زمین و کاشت گرفته تا برداشت، انتقال و فرآوری محصول.

رویترز نیز در گزارش خود تأکید کرده که افزایش هزینه سوخت در حال فشار آوردن به کشاورزان و شرکت‌های حمل‌ونقل است.

قیمت گازوئیل در آمریکا از ۶ دلار عبور کرد

فشار بازار سوخت تنها به کاهش ذخایر محدود نشده است.

طبق گزارش رویترز، قیمت خرده‌فروشی گازوئیل در آمریکا در ماه سپتامبر برای نخستین بار از ۶ دلار به ازای هر گالن عبور کرده است.

این افزایش قیمت در شرایطی رخ داده که بخش کشاورزی آمریکا در حال ورود به فصل برداشت است و کامیون‌ها و ماشین‌آلات سنگین نقش مهمی در انتقال محصولات کشاورزی دارند.

افزایش هزینه سوخت می‌تواند در نهایت بخشی از هزینه تولید و توزیع را به قیمت تمام‌شده محصولات منتقل کند؛ هرچند میزان انتقال این هزینه به مصرف‌کننده به شرایط هر بازار، قیمت محصول و وضعیت رقابت بستگی دارد.

اروپا نیز با کاهش ذخایر مواجه است

فشار بازار گازوئیل محدود به آمریکا نیست.

داده‌های مورد استناد رویترز نشان می‌دهد ذخایر گازوئیل در مرکز مهم ذخیره‌سازی و تجارت آمستردام–روتردام–آنتورپ در ماه ژوئیه حدود ۱۶ درصد پایین‌تر از میانگین پنج‌ساله بوده است.

این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا اروپا یکی از مراکز اصلی تجارت و توزیع فرآورده‌های نفتی در جهان محسوب می‌شود و کاهش ذخایر می‌تواند بر قیمت و جریان تجارت سوخت در سایر بازارها نیز اثر بگذارد.

چرا بحران گازوئیل برای صنایع غذایی مهم است؟

زنجیره غذایی از مرحله تولید تا مصرف، به حمل‌ونقل وابستگی بالایی دارد.

محصولات کشاورزی پس از برداشت باید در بسیاری از موارد به سرعت به مراکز بسته‌بندی، سردخانه، کارخانه‌های فرآوری یا بازار منتقل شوند. در محصولاتی مانند میوه، سبزی، گوشت و فرآورده‌های لبنی، اهمیت زمان و زنجیره سرد حتی بیشتر است.

در نتیجه، افزایش هزینه سوخت می‌تواند از چند مسیر بر صنایع غذایی اثر بگذارد:

• افزایش هزینه حمل مواد اولیه؛

• افزایش هزینه انتقال محصولات از مزرعه به کارخانه؛

• افزایش هزینه توزیع مواد غذایی؛

• بالا رفتن هزینه فعالیت ماشین‌آلات کشاورزی؛

• افزایش هزینه لجستیک زنجیره سرد؛

• و در نهایت فشار بر قیمت تمام‌شده برخی محصولات.

به همین دلیل، بحران گازوئیل را نمی‌توان صرفاً یک مسئله مربوط به بازار انرژی دانست؛ این بحران می‌تواند به یکی از متغیرهای مؤثر بر اقتصاد غذا تبدیل شود.

روسیه و خاورمیانه؛ دو عامل مهم در بازار جهانی سوخت

بر اساس گزارش رویترز، جنگ در خاورمیانه و جنگ روسیه و اوکراین از عوامل اصلی اختلال در عرضه جهانی گازوئیل هستند.

اختلال در جریان عرضه از مناطق مهم تولید و صادرات فرآورده‌های نفتی باعث شده بازار با محدودیت بیشتری مواجه شود. همچنین حملات به زیرساخت‌های پالایشی روسیه در ماه‌های اخیر بخشی از ظرفیت پالایش این کشور را تحت فشار قرار داده است.

از سوی دیگر، ادامه محدودیت‌های صادراتی روسیه نیز می‌تواند در کوتاه‌مدت بر عرضه جهانی فرآورده‌های نفتی اثرگذار باشد.

آیا کمبود گازوئیل تا ۲۰۲۷ ادامه دارد؟

برآوردهای فعلی حاکی از آن است که بازار ممکن است برای مدت قابل‌توجهی همچنان تحت فشار باقی بماند.

رویترز به نقل از فعالان بازار گزارش داده است که نشانه‌های بازار ذخیره‌سازی حاکی از تداوم محدودیت عرضه دست‌کم تا سه‌ماهه نخست سال آینده است. اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز انتظار دارد ذخایر سوخت‌های تقطیری برای بخش بزرگی از سال ۲۰۲۷ پایین بماند.

با این حال، این پیش‌بینی قطعی نیست. افزایش تولید پالایشگاه‌ها، افزایش صادرات برخی کشورها، کاهش تنش‌های ژئوپلیتیکی یا بازگشت ظرفیت‌های پالایشی می‌تواند بخشی از فشار بازار را کاهش دهد.

اثر احتمالی بر کشاورزی ایران

برای ایران، اهمیت این تحولات را باید از منظر هزینه تولید و لجستیک کشاورزی بررسی کرد.

هرگونه افزایش پایدار قیمت جهانی گازوئیل می‌تواند بر هزینه حمل‌ونقل بین‌المللی، کرایه کشتی و کامیون و هزینه جابه‌جایی کالاهای اساسی اثر بگذارد. این موضوع برای محصولاتی که ایران وارد می‌کند، از جمله برخی نهاده‌ها و مواد اولیه مورد استفاده در صنایع غذایی و خوراک دام، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

از سوی دیگر، افزایش هزینه انرژی در بازارهای جهانی می‌تواند هزینه تولید محصولات کشاورزی در کشورهای صادرکننده را نیز بالا ببرد. در چنین شرایطی، قیمت نهایی کالاهای کشاورزی در بازارهای جهانی ممکن است تنها تحت تأثیر عرضه و تقاضای خود محصول نباشد و هزینه انرژی نیز نقش بیشتری پیدا کند.

سوخت؛ حلقه پنهان زنجیره امنیت غذایی

یکی از نکات مهم گزارش اخیر رویترز این است که بازار سوخت و بازار غذا ارتباط بسیار نزدیک‌تری از آن چیزی دارند که در نگاه نخست به نظر می‌رسد.

کشاورزی مکانیزه بدون سوخت امکان فعالیت در مقیاس صنعتی را ندارد و محصول کشاورزی نیز بدون شبکه حمل‌ونقل نمی‌تواند به بازار برسد.

به همین دلیل، هر اختلال طولانی‌مدت در بازار گازوئیل می‌تواند از طریق افزایش هزینه تولید، حمل‌ونقل و فرآوری، به زنجیره غذایی منتقل شود.

در شرایط فعلی، ادامه محدودیت عرضه گازوئیل تا سال ۲۰۲۷، در صورت تحقق، می‌تواند یکی از متغیرهای مهم اقتصاد کشاورزی و صنایع غذایی جهان در ماه‌های آینده باشد.

جمع‌بندی

گزارش تازه رویترز نشان می‌دهد بازار جهانی گازوئیل در نتیجه اختلالات عرضه با فشار قابل‌توجهی مواجه است و نشانه‌های بازار حاکی از آن است که این وضعیت ممکن است تا سال ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند.

برای بخش کشاورزی، اهمیت این بحران در وابستگی گسترده ماشین‌آلات، حمل‌ونقل و زنجیره توزیع به سوخت دیزلی است. بنابراین تداوم قیمت‌های بالای گازوئیل می‌تواند به افزایش هزینه تولید و جابه‌جایی محصولات کشاورزی و غذایی منجر شود.

در چنین شرایطی، بازار انرژی دیگر صرفاً یک متغیر اقتصادی مستقل نیست؛ قیمت و دسترسی به سوخت می‌تواند مستقیماً بر هزینه تولید غذا و عملکرد زنجیره تأمین کشاورزی در سطح جهانی اثر بگذارد.