کشاورزی احیایی چیست و چرا خاک به آن نیاز دارد؟
کشاورزی احیایی رویکردی نوین برای بازسازی سلامت خاک، کاهش فرسایش و مقابله با تغییرات اقلیمی است.
خاک، پایه تولید غذا و یکی از مهمترین منابع طبیعی، امروز بیش از هر زمان دیگری تحت فشار کشاورزی فشرده، مصرف بیرویه نهادههای شیمیایی و تغییرات اقلیمی قرار دارد.
اخبار سبز کشاورزی؛ در این شرایط، «کشاورزی احیایی» بهعنوان رویکردی نوین مطرح شده که بهجای بهرهبرداری فرساینده از زمین، بر بازسازی سلامت خاک، حفظ منابع طبیعی و پایداری تولید غذا تمرکز دارد.
خاک؛ منبعی زنده که فرسوده شده است
طی دهههای اخیر، افزایش جمعیت و نیاز به تولید بیشترِ غذا، کشاورزی را به سمت شخم عمیق، تککشتی و مصرف گسترده کود و سم سوق داده است. این شیوهها در کوتاهمدت عملکرد محصول را افزایش دادهاند، اما در بلندمدت باعث فرسایش خاک، کاهش مواد آلی و افت توان طبیعی زمین شدهاند.
کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند خاکی که حیات میکروبی خود را از دست بدهد، دیگر توان نگهداری آب، جذب مواد مغذی و مقابله با تغییرات اقلیمی را نخواهد داشت. همین نگرانیها، زمینهساز توجه دوباره به کشاورزی احیایی شده است.
کشاورزی احیایی؛ فراتر از یک روش تولید
کشاورزی احیایی، تنها یک تکنیک تازه کشاورزی نیست، بلکه نگاهی متفاوت به رابطه انسان و زمین محسوب میشود. در این رویکرد، خاک بهعنوان یک موجود زنده دیده میشود که باید تقویت و محافظت شود، نه صرفاً بستری برای کشت محصول.
هدف اصلی کشاورزی احیایی، بازگرداندن مواد آلی به خاک، افزایش تنوع زیستی و تقویت چرخههای طبیعی زمین است؛ فرآیندی که در نهایت به تولید پایدارتر و وابستگی کمتر به نهادههای شیمیایی منجر میشود.
اصول کلیدی کشاورزی احیایی چیست؟
کشاورزی احیایی بر چند اصل کلیدی استوار است که در مناطق مختلف جهان، با توجه به شرایط اقلیمی، بهکار گرفته میشود. کاهش یا حذف شخم سنگین برای حفظ ساختار خاک، تنوع کشت بهجای کشت تکمحصولی و پوشش دائمی سطح خاک از مهمترین این اصول هستند.
همچنین استفاده از بقایای گیاهی، کودهای آلی و در برخی الگوها، ادغام کنترلشده دام با مزرعه، به تقویت خاک و افزایش حاصلخیزی طبیعی آن کمک میکند. تجربهها نشان میدهد این روشها میتوانند در بلندمدت، عملکرد اقتصادی مزرعه را نیز بهبود دهند.
نقش کشاورزی احیایی در مقابله با تغییرات اقلیمی
یکی از مهمترین مزایای کشاورزی احیایی، نقش آن در جذب و ذخیره کربن در خاک است. خاک سالم قادر است مقدار قابل توجهی کربن را در خود نگه دارد و از ورود آن به جو جلوگیری کند؛ موضوعی که از نگاه اقلیمی اهمیت بالایی دارد.
به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران و نهادهای بینالمللی، کشاورزی احیایی را بخشی از راهحل مقابله با گرمایش زمین و کاهش اثرات تغییرات اقلیمی میدانند.
چرا خاک ایران به کشاورزی احیایی نیاز دارد؟
فرسایش خاک، کاهش مواد آلی و کمآبی از چالشهای جدی کشاورزی در ایران به شمار میرود. در چنین شرایطی، کشاورزی احیایی میتواند بهعنوان راهکاری عملی برای بازسازی خاک و افزایش تابآوری زمین مورد توجه قرار گیرد.
نمونههای محدود اجراشده در برخی مناطق کشور نشان میدهد با آموزش، تغییر الگوی کشت و سیاستگذاری مناسب، امکان توسعه این رویکرد در ایران وجود دارد.
در پایان؛ خاک چه میگوید؟
کشاورزی احیایی، یادآور این واقعیت است که امنیت غذایی از دل خاک سالم بیرون میآید. بازسازی خاک، نهتنها به نفع کشاورزان و محیطزیست است، بلکه پیششرطی برای پایداری تولید غذا در آینده به شمار میرود.
اگر قرار است کشاورزی ادامهدار باشد، راه آن از احیای زمین میگذرد؛ زمینی که سالهاست بیش از توانش از آن برداشت شده است.
