تحریم مانع تأمین غذای ایران نیست!
مطالبه دامداران برای تغییر رویکرد مدیریتی در وزارت جهاد کشاورزی
در شرایطی که بخش کشاورزی و دامپروری ایران همزمان با محدودیتهای ناشی از تحریم، افزایش هزینههای تولید، نوسانات بازار نهادهها و چالشهای سیاستگذاری مواجه است، برخی فعالان بخش تولید معتقدند مهمترین مانع پیشروی امنیت غذایی کشور، صرفاً فشارهای خارجی نیست؛ بلکه نحوه مدیریت داخلی و تصمیمگیری درباره تولیدکنندگان نیز نقش تعیینکنندهای دارد.
مجتبی عالی، عضو اتحادیه مرکزی دامداران ایران، در گفتوگویی با «اقتصاد ۱۲۰» با تأکید بر ظرفیتهای داخلی کشور، اظهار کرد که حتی در سختترین شرایط تحریمی نیز امکان تأمین غذای مورد نیاز جمعیت کشور وجود دارد؛ مشروط بر آنکه سیاستهای بخش کشاورزی در جهت حمایت از تولیدکننده اصلاح شود.
ایران ظرفیت تأمین غذای خود را دارد؟
به گفته این فعال بخش دامپروری، ایران از ظرفیتهای قابل توجهی برای تولید محصولات غذایی برخوردار است. وی با اشاره به چهار فصل بودن کشور و وجود مرزهای مشترک با ۱۵ کشور، بر این باور است که ظرفیتهای اقلیمی، تولیدی و تجاری ایران میتواند در تأمین نیاز غذایی کشور نقش مهمی ایفا کند.
این دیدگاه، بار دیگر موضوع تابآوری زنجیره تأمین غذا را به یکی از محورهای مهم سیاستگذاری کشاورزی تبدیل میکند. در واقع، امنیت غذایی صرفاً به میزان تولید داخلی وابسته نیست؛ بلکه مجموعهای از عوامل شامل دسترسی به نهاده، سرمایه در گردش، بازار فروش، زیرساخت حملونقل، تجارت مرزی، ذخایر راهبردی و سیاستهای ارزی و تجاری در آن اثرگذار هستند.
از این منظر، هرگونه اختلال در یکی از حلقههای زنجیره تولید میتواند هزینه نهایی تولید را افزایش داده و در نهایت فشار آن به مصرفکننده منتقل شود.
مطالبه تولیدکنندگان؛ کاهش مداخلات و اصلاح سیاستها
عضو اتحادیه مرکزی دامداران ایران در ادامه اظهارات خود، عملکرد برخی مدیران وزارت جهاد کشاورزی را مورد انتقاد قرار داده و خواستار تغییر مدیران و معاونانی شده است که از نگاه او عملکرد مناسبی در حمایت از تولیدکنندگان نداشتهاند.
او تأکید کرده است که در صورت تغییر رویکرد مدیریتی و کاهش فشار بر فعالان بخش تولید، دامداران و سایر تولیدکنندگان میتوانند نقش مؤثرتری در تأمین غذای کشور ایفا کنند.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که یکی از چالشهای دیرینه بخش کشاورزی ایران، فاصله میان تصمیمگیریهای دولتی و واقعیتهای اقتصادی مزرعه و واحد تولیدی است. تولیدکننده زمانی میتواند برای افزایش تولید برنامهریزی کند که نسبت به قیمت نهادهها، بازار فروش، سیاستهای واردات و صادرات و مقررات دولتی چشمانداز قابل پیشبینی داشته باشد.
امنیت غذایی بدون تولیدکننده پایدار امکانپذیر نیست
تأمین پایدار غذا در هر کشوری به وجود یک بخش تولیدی توانمند و اقتصادی وابسته است. اگر تولیدکننده با افزایش مستمر هزینهها، کمبود نقدینگی، دشواری تأمین نهاده یا عدم اطمینان نسبت به بازار مواجه باشد، افزایش تولید در بلندمدت دشوار خواهد شد.
در بخش دامپروری نیز این موضوع اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که تولید گوشت و شیر به زنجیرهای از نهادهها، خوراک دام، دارو و خدمات دامپزشکی، انرژی، حملونقل و سرمایه در گردش وابسته است. هر تصمیم نادرست در یکی از این بخشها میتواند اثر خود را بر کل زنجیره نشان دهد.
از همین رو، انتقاد فعالان بخش خصوصی و تشکلهای تولیدی را میتوان هشداری درباره ضرورت بازنگری در سیاستهای حمایتی و تنظیمگری بخش کشاورزی دانست.
آیا تحریم واقعاً مهمترین تهدید است؟
تحریم بدون تردید هزینههایی را به اقتصاد کشاورزی ایران تحمیل کرده و دسترسی به برخی بازارها، فناوریها و منابع مالی را دشوارتر کرده است. با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که بخش کشاورزی ایران توانسته در بسیاری از مقاطع به فعالیت خود ادامه دهد.
اما مسئله مهم این است که تابآوری در برابر تحریم نباید به معنای نادیده گرفتن مشکلات داخلی تولید باشد.
تولیدکننده برای ادامه فعالیت به محیطی نیاز دارد که در آن سیاستهای اقتصادی قابل پیشبینی، مسیر تأمین نهاده مشخص و سازوکار قیمتگذاری و خرید تضمینی تا حد امکان شفاف باشد. در چنین شرایطی، حتی محدودیتهای خارجی نیز قابل مدیریتتر خواهند بود.
توپ در زمین سیاستگذار
اظهارات مجتبی عالی را میتوان در چارچوب مطالبه بخشی از تولیدکنندگان برای تغییر رویکرد مدیریتی در وزارت جهاد کشاورزی ارزیابی کرد؛ مطالبهای که محور اصلی آن، تقویت تولید داخلی از مسیر کاهش موانع و افزایش پیشبینیپذیری اقتصاد کشاورزی است.
در نهایت، امنیت غذایی کشور نه با شعار و نه صرفاً با واردات محقق میشود؛ بلکه به تولیدکنندهای نیاز دارد که بتواند با اطمینان سرمایهگذاری کند، تولید را ادامه دهد و از فعالیت اقتصادی خود بازدهی منطقی به دست آورد.
اگر سیاستگذار بتواند میان حمایت از مصرفکننده، حفظ قدرت خرید مردم و تأمین منافع اقتصادی تولیدکننده تعادل ایجاد کند، بخش کشاورزی میتواند حتی در شرایط دشوار اقتصادی نیز یکی از مهمترین پشتوانههای امنیت غذایی کشور باقی بماند.
پیام اصلی فعالان تولید نیز روشن است: تحریم یک محدودیت خارجی است، اما ناکارآمدی مدیریتی و سیاستگذاری نادرست میتواند به مانعی داخلی برای تولید تبدیل شود؛ مانعی که اصلاح آن در اختیار سیاستگذار داخلی است.
