هراس روستاییان هلیچال از پیشروی معدن تا جاده ییلاقی
معدنکاوی در محور هراز به جاده ییلاقی هلیچال نزدیک شده است؛ روستاییان از خطر رانش کوه، تردد کامیونهای سنگین و تخریب منابع طبیعی میگویند.
معدنکاوی در محور هراز به جاده ییلاقی هلیچال نزدیک شده و روستاییان نگراناند تردد کامیونهای سنگین، تخریب منابع طبیعی و رانش کوه، امنیت جاده و زندگی آنها را تهدید کند.
معدنکاوی به جاده ییلاقی هلیچال رسید
«بز و گوزن میآمدند از رود هراز آب میخوردند؛ همه منقرض شدند، همهچیز نابود شد.»
این جمله را مردی در میان جمع معترضان با صدای بلند میگوید و پلاکاردی را بالا میبرد. روی پلاکارد نوشته شده است: «مخالفت و اعتراض به صدور مجوز و فعالیت معدن در جاده روستاهای کمربن، هلیچال، کُپین و روستاهای همجوار».
اعتراض روستاییان به معدنی است که بهتازگی در اطراف جاده هراز مجوز برداشت مخروط کوهی گرفته و فعالیت آن تا بالادست و محدوده جاده ییلاقی هلیچال پیش رفته است. اهالی میگویند ادامه این روند میتواند به تخریب کوه، ازبینرفتن پوشش گیاهی، آلودگی آب و خاک و افزایش خطر رانش زمین منجر شود.
نگرانی اصلی آنها فقط تخریب طبیعت نیست؛ روستاییان هشدار میدهند در صورت برداشت بیرویه، احتمال ریزش کوه به سمت جاده هراز وجود دارد؛ جادهای که روزانه شمار زیادی از مسافران و ساکنان مناطق شمالی در آن تردد میکنند.
نگرانی از رانش کوه و ناایمنشدن جاده هراز
معدن جدید در محدودهای نزدیک به سیاهبیشه آمل و در مسیر جاده هراز قرار دارد. به گفته کریم براری، از ساکنان روستای الیمستان، معدنکاران در نزدیکی جاده ییلاقی هلیچال کانکس مستقر کردهاند و قصد دارند عملیات برداشت را در ارتفاعات آغاز کنند.
براری درباره پیامدهای احتمالی این فعالیت میگوید:
هزاران نفر روزانه از جاده هراز عبور میکنند. اگر برداشت بیوقفه انجام شود، کوه ریزش میکند. آن زمان چه کسی پاسخگو خواهد بود؟
به گفته او، معدنکاران هنگام اعتراض اهالی، به داشتن مجوز از اداره صنعت، معدن و تجارت استناد میکنند؛ اما ساکنان میپرسند نقش سازمان حفاظت محیطزیست و منابع طبیعی در بررسی پیامدهای این مجوز چیست.
او ادامه میدهد:
اگر مجوز صادر شده است، محیطزیست و منابع طبیعی کجا هستند؟ آیا پیش از شروع کار، خطر رانش زمین، آسیب به جاده و تأثیر فعالیت معدن بر روستاهای اطراف بررسی شده است؟
جاده ییلاقی هلیچال توان عبور کامیونهای سنگین را ندارد
اهالی روستاهای کمربن، الیمستان، کُپین و مناطق همجوار، نگراناند که آغاز فعالیت معدن به افزایش رفتوآمد خودروهای سنگین در جاده ییلاقی هلیچال منجر شود.
این جاده باریک و کوهستانی است و به گفته ساکنان، عبور همزمان دو خودرو در بسیاری از نقاط آن بهسختی امکانپذیر است. روستاییان میگویند هنوز مشخص نیست کامیونهای حمل مصالح چگونه قرار است از این مسیر عبور کنند و چه نهادی مسئول حفظ ایمنی جاده خواهد بود.
آقای اسکویی، از ساکنان هلیچال، میگوید:
امکان عبور یک خودرو هم در بخشهایی از جاده بهسختی وجود دارد. چطور میخواهند ماشینهای سنگین را وارد منطقه کنند؟ ما چگونه باید از این مسیر به پاییندست برویم؟
او معتقد است در روند صدور مجوز، امنیت ساکنان و حق دسترسی آنها به جاده محلی نادیده گرفته شده است:
هیچکس به زندگی مردم منطقه فکر نمیکند؛ فقط میخواهند برداشت کنند و پول ببرند.
نگرانی از آغاز فعالیت معادن زنجیرهای
ساکنان منطقه میگویند اگر فعالیت این معدن آغاز شود، احتمال ورود بهرهبرداران دیگر به ارتفاعات و روستاهای اطراف نیز افزایش خواهد یافت.
آنها میپرسند اگر یک معدن دیگر هم در این محدوده فعال شود، چه نهادی میتواند از توسعه بیضابطه فعالیتهای معدنی جلوگیری کند؟ به گفته اهالی، بارها موضوع را با محیطزیست و منابع طبیعی در میان گذاشتهاند، اما پاسخ روشنی دریافت نکردهاند.
بخشی از معترضان همچنین به نزدیکی این محدوده با جنگلهای هیرکانی الیمستان اشاره میکنند؛ منطقهای که به دلیل ارزشهای طبیعی و زیستمحیطی، اهمیت ویژهای دارد.
جاده هراز؛ محور پرتراکم فعالیتهای معدنی
جاده هراز سالهاست تنها یک مسیر ارتباطی میان تهران و مازندران نیست. این محور به یکی از کانونهای فعالیت معادن شنوماسه، مصالح کوهی و برداشت مخروط کوهی در مازندران تبدیل شده است.
براساس اظهارات رئیس اداره حفاظت محیطزیست آمل در فروردین ۱۴۰۴، بیش از ۴۰ واحد معدن کوهی در مسیر جاده هراز فعال بوده است. با این حال، آمار اعلامشده از تعداد معادن این محور در سالهای مختلف یکسان نیست.
معاون سازمان راهداری مازندران نیز در سال ۱۴۰۱ از فعالیت بیش از ۵۰ معدن در محدوده هراز، چلاو و بلده خبر داده بود. پیش از آن نیز آمار ۳۰ معدن فعال در این محور منتشر شده بود. به همین دلیل، اعلام تعداد دقیق معادن فعال در جاده هراز نیازمند انتشار فهرست رسمی و بهروز از سوی اداره صنعت، معدن و تجارت مازندران است.
کدام مناطق هراز درگیر فعالیت معدنی هستند؟
چلاو، پل بلده و سیاهبیشه از مهمترین مناطق فعالیت معادن در محور هراز به شمار میروند. در محدودههای کهرود، پنجاب، هردرود و لاریجان نیز معادن مختلف فعال هستند.
روستاییان میگویند تراکم فعالیتهای معدنی در این مناطق، چهره کوهستان را تغییر داده و فشار زیادی بر منابع طبیعی، پوشش گیاهی و زیستگاه حیاتوحش وارد کرده است.
آلودگی آب و خاک؛ یکی از پیامدهای فعالیت معادن
مسئولان محیطزیست آمل پیشتر درباره آثار فعالیت برخی معادن بر کیفیت آب و هوای منطقه هشدار دادهاند.
وحید رضائیان، رئیس اداره حفاظت محیطزیست آمل، در فروردین ۱۴۰۴ پس از انتشار تصاویر مربوط به گردوغبار یکی از معادن، از توقف فعالیت معدن متخلف و معرفی آن به مراجع قضایی خبر داد.
به گفته او، برخی معادن در سالهای گذشته علاوه بر برداشت غیرقانونی مصالح رودخانهای، با رعایتنکردن ملاحظات محیطزیستی موجب آلودگی هوا و آب رودخانه هراز شدهاند. او همچنین برداشت بیش از ظرفیت، رعایتنکردن الزامات زیستمحیطی و صدور مجوزهای جدید را از چالشهای جدی این منطقه دانسته است.
سابقه ورود پساب معدنی به رودخانه هراز
این نخستینبار نیست که عملکرد معادن در محور هراز با اعتراض و برخورد قانونی روبهرو میشود. در سال ۱۳۹۹، یک معدن شنوماسه به دلیل هدایت مستقیم پساب، رسوبات معدنی و گلولای به رودخانه هراز پلمب شد.
در همان سال، واحد معدنی دیگری نیز به دلیل ورود گلولای و رسوبات به رودخانه و رعایتنکردن ملاحظات محیطزیستی، بهطور موقت تعطیل شد.
با وجود این برخوردها، اهالی میگویند تعطیلیهای مقطعی نتوانسته روند تخریب را متوقف کند. از نگاه آنها، بسیاری از واکنشهای نظارتی پس از انتشار تصاویر یا افزایش فشار اجتماعی شکل گرفته و پایش مستمر و پیشگیرانه در منطقه وجود نداشته است.
هشدار درباره ایمنی فعالیت معادن در محور هراز
پیامدهای فعالیت معدنی در جاده هراز فقط به آلودگی و تخریب طبیعت محدود نمیشود. گردوغبار، ریزش مصالح، تردد کامیونهای حامل بار و استفاده از مسیرهای دسترسی ناایمن، ایمنی رانندگان و مسافران را نیز تهدید میکند.
در سال ۱۴۰۱، معاون سازمان راهداری مازندران فعالیت یکی از معادن را در ایجاد گردوغبار گسترده و کاهش دید رانندگان مؤثر دانست. او همچنین از تخلفاتی مانند:
- اضافهبار کامیونها؛
- ریزش مصالح در سطح جاده؛
- تردد خودروهای سنگین در زمانهای غیرمجاز؛
- استفاده از راههای دسترسی ناایمن؛
- و رعایتنکردن الزامات حملونقل جادهای
سخن گفته بود.
از نگاه کارشناسان بخش معدن، ساماندهی معادن، مدیریت باطله، طراحی اصولی محدوده برداشت و رعایت الزامات فنی، در کنار نظارت محیطزیستی اهمیت دارد. در بررسیهای شورای عالی معادن نیز حدود ۱۵ تا ۲۰ معدن شنوماسه در محور هراز و بلده از نظر ایمنی، شیوه تولید، مدیریت باطله و مسائل فنی بررسی شده بودند.
اعتراضهای محلی ادامه دارد
اعتراض به فعالیت معادن در جاده هراز سابقهای طولانی دارد. در سال ۱۴۰۱، اهالی چلاو برای جلوگیری از ادامه فعالیت یک معدن جدید تجمع کردند. نگرانی اصلی آنها تخریب محل زندگی، آسیب به پوشش گیاهی و تهدید بخشی از جنگلهای هیرکانی بود.
در اول اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز مردم منطقه چلاو در اعتراض به احداث معدن جدید و با درخواست جمعآوری معادن محدوده جنگلی این منطقه تجمع کردند.
پیش از آن نیز ساکنان و فعالان محیطزیست چلاو، سنگچال و فیلبند در تجمعهای مختلف، نسبت به تخریب کوه، نابودی پوشش گیاهی، افزایش تردد خودروهای سنگین و آسیب به منابع طبیعی اعتراض کرده بودند.
معترضان میگویند جاده هراز و روستاهای اطراف، زمانی زیستگاه گونههای مختلف جانوری بوده است؛ اما توسعه فعالیتهای معدنی، تخریب زیستگاه و آلودگی منابع آب، حیاتوحش منطقه را بهشدت کاهش داده است.
مسئله فقط صدور مجوز معدن نیست
در سال ۱۴۰۴، دادستان آمل با حضور مدیران صنعت، معدن و تجارت، محیطزیست، منابع طبیعی و آبخیزداری از محدوده معادن و مسیر جایگزین جاده هراز بازدید کرد و دستور توقف موقت بهرهبرداری از دو معدن مشرف به تونلهای این محور را صادر کرد.
این اقدام نشان میدهد موضوع فعالیت معادن در هراز از سطح اعتراضهای محلی فراتر رفته و به مسئلهای مرتبط با ایمنی عمومی، منابع طبیعی، سلامت محیطزیست و مسئولیت دستگاههای اجرایی و قضایی تبدیل شده است.
با این حال، اهالی هلیچال و روستاهای همجوار میگویند پیش از آغاز برداشت در محدوده جدید، باید ارزیابی دقیق و شفاف درباره پیامدهای آن انجام شود. آنها خواستار بررسی خطر رانش زمین، ظرفیت جاده ییلاقی، اثر فعالیت معدن بر منابع آب، پوشش گیاهی، حیاتوحش و امنیت جاده هراز هستند.
روستاییان میان تخریب طبیعت و خطر رانش زمین ماندهاند
حالا معدنکاوی به نزدیکی جاده ییلاقی هلیچال رسیده است؛ جایی که ساکنانش نمیدانند باید بیش از همه نگران نابودی کوه و جنگل باشند یا احتمال رانش زمین و بستهشدن مسیر.
آنها میگویند جاده محلیشان برای عبور ماشینآلات سنگین ساخته نشده و ادامه فعالیت معدن میتواند دسترسی روستاها را مختل کند. نگرانی دیگر، انتقال خاک، سنگ و مصالح به سمت جاده هراز است؛ رخدادی که میتواند ایمنی هزاران مسافر را به خطر بیندازد.
اکنون پرسش اصلی اهالی این است: چه نهادی پیش از وقوع حادثه، مسئولیت پیامدهای فعالیت این معدن را میپذیرد؟/ پیام ما
