زنگ خطر در بازار جهانی ذرت؛ کسری نزدیک به ۳۰ میلیون تن در راه است

این وضعیت در شرایطی شکل گرفته که آمریکا، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان ذرت جهان، در حال برداشت محصولی بسیار بزرگ است. با این حال، افزایش تولید آمریکا به‌تنهایی برای جبران کاهش تولید یا محدودیت عرضه در سایر نقاط جهان کافی نیست.

چرا بازار ذرت با وجود تولید بالای آمریکا نگران شده است؟

در نگاه نخست، افزایش تولید ذرت آمریکا باید فشار کاهشی بر بازار جهانی ایجاد کند؛ اما مسئله اصلی، تراز جهانی عرضه و تقاضا و میزان ذرت قابل دسترس برای تجارت بین‌المللی است.

طبق گزارش رویترز، مجموع تولید ذرت و گندم کشورهای عمده صادرکننده در فصل جاری با کاهش قابل‌توجهی روبه‌رو شده است. هم‌زمان، تقاضای جهانی برای غلات همچنان رو به افزایش است و همین مسئله ذخایر قابل اتکا را تحت فشار قرار داده است.

آخرین گزارش USDA نیز نشان می‌دهد برآورد تولید جهانی غلات دانه‌درشت در سال ۲۰۲۶/۲۷ نسبت به ماه قبل ۵.۱ میلیون تن کاهش یافته است. در این میان، برآورد تولید جهانی ذرت نیز پایین‌تر آمده و کاهش تولید آمریکا، هند و برخی دیگر از کشورها در این تغییر نقش داشته است.

ذرت؛ قلب زنجیره خوراک دام و طیور

اهمیت این اتفاق برای صنعت کشاورزی فقط به بازار غلات محدود نمی‌شود.

ذرت یکی از مهم‌ترین مواد اولیه خوراک دام و طیور است و هرگونه افزایش پایدار قیمت آن می‌تواند به بخش‌های مختلف زنجیره تولید پروتئین منتقل شود.

افزایش قیمت ذرت می‌تواند هزینه تولید خوراک کارخانه‌ها را بالا ببرد و در ادامه بر هزینه تولید مرغ، تخم‌مرغ، گوشت و حتی برخی محصولات فرآوری‌شده غذایی اثر بگذارد.

به همین دلیل، تغییرات بازار جهانی ذرت برای کشورهایی که وابستگی بالایی به واردات نهاده دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

ایران؛ چرا این اتفاق مهم است؟

ایران نیز برای تأمین بخش قابل توجهی از نیاز ذرت دامی خود به بازار جهانی وابسته است. بنابراین هرگونه کاهش عرضه صادراتی یا افزایش قیمت جهانی می‌تواند هزینه تأمین نهاده را افزایش دهد.

در چنین شرایطی، مسئله فقط قیمت خرید ذرت نیست؛ هزینه حمل‌ونقل، بیمه، تأمین ارز، انتقال کالا، تخلیه و ترخیص نیز در قیمت نهایی نهاده وارداتی نقش دارند.

بنابراین اگر روند صعودی بازار جهانی ادامه پیدا کند، فشار آن می‌تواند از بازار بین‌المللی به کارخانه خوراک دام و سپس به مرغداری‌ها و دامداری‌های ایران منتقل شود.

برزیل؛ یکی از حلقه‌های مهم معادله

یکی از نکات قابل توجه در گزارش رویترز، تغییر شرایط برزیل است.

برزیل طی سال‌های اخیر با افزایش سطح زیرکشت سویا و رشد تولید محصولات کشاورزی، نقش مهمی در تأمین بازار جهانی ایفا کرده است. با این حال، انتظار می‌رود رشد سطح زیرکشت سویا در فصل ۲۰۲۶/۲۷ با سرعت کمتری نسبت به سال‌های گذشته انجام شود.

از سوی دیگر، افزایش مصرف داخلی ذرت در برزیل برای تولید اتانول می‌تواند بخشی از محصول این کشور را به جای صادرات، به مصرف داخلی اختصاص دهد. در نتیجه، حتی افزایش تولید الزاماً به معنای افزایش مشابه در حجم صادرات نیست.

دریای سیاه؛ ریسک دیگری برای بازار غلات

اختلال در تجارت غلات در منطقه دریای سیاه نیز همچنان یکی از عوامل مهم بازار جهانی است.

روسیه و اوکراین از بازیگران مهم تجارت جهانی غلات هستند و ادامه اختلال در مسیرهای صادراتی می‌تواند دسترسی بازارهای جهانی به محصولات این منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. گزارش رویترز نیز کاهش عرضه قابل تجارت از سوی صادرکنندگان بزرگ و اختلال در تجارت دریای سیاه را از عوامل فشار بر بازار عنوان کرده است.

برای بازارهای واردکننده، این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هرچه تعداد منابع مطمئن تأمین کاهش پیدا کند، رقابت برای خرید محموله‌های موجود افزایش خواهد یافت.

یک تغییر مهم در نقشه کشت جهانی

مسئله دیگری که در تحلیل رویترز مورد توجه قرار گرفته، تغییر ترکیب سطح زیرکشت در کشورهای عمده صادرکننده است.

در دو دهه گذشته، سطح زیرکشت دانه‌های روغنی در کشورهای بزرگ صادرکننده رشد چشمگیری داشته، در حالی که افزایش سطح زیرکشت غلات بسیار محدودتر بوده است.

این تغییر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا رشد تقاضای جهانی برای غلات همچنان ادامه دارد و بخش مهمی از افزایش عرضه در سال‌های گذشته از طریق افزایش بهره‌وری و عملکرد در واحد سطح تأمین شده است.

در چنین شرایطی، هرگونه شوک آب‌وهوایی می‌تواند بازار را آسیب‌پذیرتر کند.

آیا جهان با بحران کمبود ذرت مواجه می‌شود؟

با وجود هشدار درباره کسری تراز تولید و مصرف، گزارش رویترز تأکید می‌کند که شرایط فعلی لزوماً به معنای تکرار بحران‌های شدید گذشته نیست.

آمریکا همچنان ذخایر قابل‌توجهی دارد، برزیل توان تولید بالایی دارد و فصل‌های مختلف برداشت در کشورهای گوناگون می‌تواند بخشی از فشار بازار را کاهش دهد.

بنابراین مسئله اصلی در مقطع فعلی، ریسک کاهش حاشیه اطمینان بازار است؛ یعنی ذخایر و عرضه قابل تجارت نسبت به گذشته فضای کمتری برای جذب شوک‌های ناگهانی دارند.

پیام این تحولات برای صنعت دام و طیور ایران

برای ایران، این تحولات یک پیام مشخص دارد: ریسک بازار نهاده‌ها فقط به سیاست‌های داخلی مربوط نیست.

حتی اگر فرآیند واردات، تخصیص ارز و توزیع نهاده در داخل کشور بدون مشکل انجام شود، افزایش قیمت جهانی یا کاهش عرضه صادراتی می‌تواند هزینه واردات را بالا ببرد.

به همین دلیل، مدیریت ذخایر راهبردی، تنوع‌بخشی به منابع واردات، کاهش اتلاف خوراک و افزایش بهره‌وری مصرف نهاده‌ها می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.

در صنعت دام و طیور، هر درصد کاهش در ضریب تبدیل خوراک یا کاهش هدررفت نهاده می‌تواند بخشی از فشار ناشی از افزایش قیمت جهانی را خنثی کند.

جمع‌بندی

بازار جهانی ذرت در سال زراعی ۲۰۲۶/۲۷ با یک معادله حساس مواجه شده است: تقاضا در حال افزایش است، اما رشد عرضه جهانی با آن همگام نیست.

برآورد نزدیک به ۳۰ میلیون تن فاصله میان مصرف و تولید جهانی ذرت، همراه با کاهش تولید برخی صادرکنندگان، محدودیت‌های تجاری در دریای سیاه و تغییر الگوی کشت، بازار غلات را نسبت به شوک‌های جدید حساس‌تر کرده است.

برای ایران که ذرت یکی از نهاده‌های کلیدی صنعت دام و طیور محسوب می‌شود، تحولات بازار جهانی باید جدی‌تر از گذشته رصد شود؛ زیرا افزایش هزینه نهاده در نهایت می‌تواند خود را در هزینه تولید مرغ، گوشت و تخم‌مرغ نشان دهد.

اکنون سؤال مهم برای سیاست‌گذار ایرانی این است که آیا پیش از تشدید فشار جهانی بر بازار ذرت، ذخایر، منابع واردات و سازوکار تأمین نهاده به اندازه کافی آماده شده‌اند؟