تقاضای ایران برای برنج باسماتی هند پابرجاست؛ اما تجارت در تنگنای تحریم و لجستیک

بازار برنج هند بار دیگر ایران را به‌عنوان یکی از مقاصد مهم صادراتی خود در کانون توجه قرار داده است. گزارش تازه Economic Times حاکی از آن است که تقاضای ایران برای برنج باسماتی هند همچنان پابرجاست، هرچند صادرکنندگان هندی با مشکلات فزاینده‌ای در زمینه حمل‌ونقل، بیمه و سازوکارهای پرداخت مواجه شده‌اند.

بر اساس داده‌های منتشرشده، صادرات برنج هند به ایران در سال مالی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ حدود ۸۱۰ میلیون دلار ارزش داشته و نزدیک به دو سوم صادرات هند به ایران را تشکیل داده است. همچنین در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، صادرات برنج هند به ایران حدود ۳۸۳.۱۱ میلیون دلار اعلام شده است.

ایران همچنان مشتری مهم باسماتی هند

اهمیت بازار ایران برای صادرکنندگان هندی تنها به ارزش تجارت محدود نمی‌شود. فعالان صنعت برنج هند معتقدند تقاضای ایران برای باسماتی همچنان مقاوم مانده و مصرف‌کنندگان ایرانی با این محصول و زنجیره تأمین آن آشنایی گسترده‌ای دارند.

آجای بالوتیا، دبیرکل انجمن صادرکنندگان برنج هند، به Economic Times گفته است که نگرانی اصلی صادرکنندگان هندی در شرایط فعلی، از بین رفتن تقاضای ایران نیست؛ بلکه چگونگی ادامه ارسال محموله‌ها، بیمه کردن آنها و انجام پرداخت‌ها در شرایط تشدید محدودیت‌های تجاری است.

این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که برنج یکی از اصلی‌ترین اقلام در تجارت کشاورزی ایران و هند محسوب می‌شود و هر اختلال در این مسیر می‌تواند مستقیماً بر هزینه واردات و قیمت تمام‌شده محصول اثر بگذارد.

تجارت برنج زیر فشار هزینه‌های حمل

گزارش‌های جدید از هند نشان می‌دهد افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه، یکی از مهم‌ترین موانع پیش روی تجارت برنج با ایران است. اختلال در مسیرهای تجاری منطقه و افزایش ریسک حمل‌ونقل، هزینه نهایی محموله‌ها را بالا برده و انجام معاملات جدید را دشوارتر کرده است.

از سوی دیگر، گزارش‌های اقتصادی هند نشان می‌دهد قیمت باسماتی در این کشور نیز افزایش قابل توجهی داشته است. بر اساس گزارش Economic Times در ۱۴ سپتامبر، قیمت باسماتی در سه‌ماهه نخست سال مالی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش یافته است؛ موضوعی که می‌تواند هزینه واردات این محصول برای خریداران خارجی، از جمله ایران، را افزایش دهد.

کاهش تجارت ایران و هند؛ برنج همچنان استثناست

در حالی که تجارت کالایی ایران و هند طی سال‌های اخیر کاهش چشمگیری داشته، برنج همچنان یکی از اقلام اصلی صادرات هند به ایران باقی مانده است.

بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی منابع هندی، تجارت کالایی دو کشور از ۱۷.۰۳ میلیارد دلار در سال مالی ۲۰۱۸-۲۰۱۹ به حدود ۱.۶۳ میلیارد دلار در سال مالی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ کاهش یافته است. در همین شرایط، برنج توانسته جایگاه خود را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اقلام صادراتی هند به ایران حفظ کند.

این وضعیت نشان می‌دهد بازار ایران برای صادرکنندگان هندی همچنان اهمیت دارد، اما مسیر تجارت نسبت به گذشته پرهزینه‌تر و پیچیده‌تر شده است.

یک هشدار برای سیاست‌گذار ایرانی

آنچه در گزارش‌های جدید هند بیش از هر چیز قابل توجه است، این است که تقاضا برای برنج در ایران وجود دارد، اما افزایش هزینه‌های واردات می‌تواند فشار بیشتری بر بازار داخلی وارد کند.

وقتی قیمت محصول در کشور مبدأ افزایش می‌یابد و هم‌زمان هزینه حمل، بیمه و نقل‌وانتقال مالی نیز بالا می‌رود، قیمت نهایی واردات تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. بنابراین سیاست‌گذار ایرانی نمی‌تواند صرفاً به تأمین محموله توجه کند؛ بلکه باید زنجیره کامل تأمین، از قیمت خرید و کیفیت تا حمل‌ونقل، پرداخت و زمان ورود کالا را مورد توجه قرار دهد.

از سوی دیگر، وابستگی قابل توجه به یک مبدأ مهم وارداتی در شرایطی که مسیرهای تجاری با ریسک‌های ژئوپلیتیکی مواجه هستند، اهمیت تنوع‌بخشی به منابع تأمین و تقویت تولید داخلی را دوباره مطرح می‌کند.

مسئله فقط واردات برنج نیست

تحولات اخیر در تجارت برنج ایران و هند نشان می‌دهد بازار مواد غذایی بیش از گذشته تحت تأثیر سه عامل قرار گرفته است: قیمت جهانی، هزینه لجستیک و ریسک‌های ژئوپلیتیکی.

در چنین شرایطی، حفظ امنیت غذایی تنها با تأمین کالا امکان‌پذیر نیست؛ بلکه سیاست‌گذاری باید به گونه‌ای باشد که شوک‌های خارجی کمترین انتقال را به بازار و مصرف‌کننده داخلی داشته باشند.

اکنون سؤال اصلی این است که با افزایش قیمت باسماتی در هند و بالا رفتن هزینه‌های تجارت، سیاست وزارت جهاد کشاورزی برای مدیریت هزینه واردات برنج و کاهش آسیب‌پذیری بازار داخلی چیست؟

بازار هند همچنان به تقاضای ایران پاسخ می‌دهد؛ اما هزینه این تجارت در حال افزایش است و این همان نقطه‌ای است که سیاست‌گذار ایرانی باید برای آن پاسخ روشن داشته باشد.