هشدار فائو درباره بازار جهانی غذا؛ قیمتها صعودی شد و پیشبینی تولید غلات کاهش یافت
بازار جهانی غذا بار دیگر نشانههای افزایش ریسک را نشان میدهد؛ فائو از رشد قیمتها، تشدید نگرانیهای اقلیمی و کاهش پیشبینی تولید جهانی غلات خبر داده است؛ تحولاتی که برای کشورهای وابسته به واردات، از جمله ایران، اهمیت ویژهای دارد
آخرین گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) نشان میدهد شاخص قیمت جهانی مواد غذایی در اوت ۲۰۲۶ به ۱۳۳.۳ واحد رسیده که نسبت به ماه ژوئیه ۱.۹ درصد افزایش داشته است. این شاخص همچنین نسبت به اوت سال گذشته ۲.۵ درصد بالاتر قرار گرفته است.
فائو علت اصلی افزایش قیمتها را مجموعهای از عوامل از جمله مخاطرات آبوهوایی، تنشهای ژئوپلیتیکی و اختلال در مسیرهای تجاری و لجستیکی عنوان کرده است؛ عواملی که همزمان بر چشمانداز عرضه جهانی محصولات غذایی فشار وارد میکنند.
غلات در مسیر افزایش قیمت
در میان گروههای اصلی غذایی، شاخص قیمت غلات فائو در ماه اوت به ۱۱۶.۳ واحد رسید که نسبت به ماه قبل ۲.۲ درصد افزایش نشان میدهد و بالاترین سطح این شاخص از ماه مه ۲۰۲۴ است.
قیمت جهانی گندم نیز در ماه اوت ۲.۶ درصد نسبت به ژوئیه افزایش داشته و ۱۵ درصد بالاتر از سطح سال گذشته قرار گرفته است. فائو اختلال در لجستیک صادرات دریای سیاه و کاهش چشمانداز تولید در بخشهایی از اروپا به دلیل گرما و خشکی را از عوامل مؤثر بر این افزایش اعلام کرده است.
در بازار ذرت نیز قیمتها ۲.۵ درصد افزایش یافته است؛ موضوعی که فائو آن را به نگرانی درباره عملکرد مزارع در بخشهایی از آمریکا و اروپا، تقاضای بخش خوراک دام و سوخت زیستی و اختلال در جریان صادرات اوکراین مرتبط دانسته است.
کاهش ۳.۴ میلیون تنی پیشبینی تولید غلات
همزمان با افزایش قیمتها، فائو پیشبینی خود از تولید جهانی غلات در سال ۲۰۲۶ را نیز کاهش داده است.
بر اساس تازهترین برآورد، تولید جهانی غلات در سال جاری حدود ۲.۹۸ میلیارد تن پیشبینی شده که ۳.۴ میلیون تن کمتر از برآورد قبلی است. تولید امسال همچنین حدود ۲ درصد پایینتر از سال ۲۰۲۵ خواهد بود؛ با این حال همچنان دومین تولید بزرگ ثبتشده در تاریخ باقی میماند.
بیشترین کاهش پیشبینی مربوط به ذرت است. فائو تولید جهانی ذرت را حدود ۱.۳۰۹ میلیارد تن برآورد کرده و کاهش چشمانداز تولید در اتحادیه اروپا، بهویژه فرانسه و لهستان، یکی از عوامل اصلی این اصلاح عنوان شده است.
در مقابل، پیشبینی تولید جهانی گندم با افزایش ۴.۲ میلیون تنی نسبت به برآورد قبلی به ۸۱۰.۷ میلیون تن رسیده است؛ هرچند این رقم همچنان ۳.۸ درصد پایینتر از تولید سال گذشته خواهد بود.
بازار برنج هم بدون هشدار نیست
برنج نیز از تحولات بازار جهانی در امان نمانده است. فائو پیشبینی میکند تولید جهانی برنج در فصل ۲۰۲۶/۲۷ به حدود ۵۵۳.۱ میلیون تن برسد که ۱.۹ درصد کمتر از برآورد اصلاحشده فصل قبل است.
بر اساس گزارش فائو، کاهش حاشیه سود تولیدکنندگان و شرایط نامساعد آبوهوایی، بهویژه پیامدهای مرتبط با پدیده النینو، از عوامل مؤثر بر این کاهش محسوب میشوند.
در همین حال، شاخص قیمت جهانی برنج فائو در ماه اوت ۰.۵ درصد افزایش یافته است.
زنگ هشدار برای سیاست غذایی ایران
افزایش قیمت جهانی غذا زمانی برای ایران اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم بخشی از نیاز کشور به کالاهای اساسی و نهادههای کشاورزی از مسیر واردات تأمین میشود.
افزایش قیمت جهانی گندم، ذرت، برنج و روغنهای گیاهی میتواند هزینه تأمین کالاهای اساسی و نهادههای مورد استفاده در زنجیره تولید غذا و خوراک دام را افزایش دهد. از سوی دیگر، افزایش ریسک در مسیرهای حملونقل و تجارت بینالمللی میتواند هزینه نهایی واردات را بیش از قیمت خود کالا افزایش دهد.
به همین دلیل، گزارش جدید فائو را نمیتوان صرفاً یک گزارش آماری درباره قیمت مواد غذایی در جهان دانست؛ این گزارش نشانهای از پیچیدهتر شدن محیط تجارت جهانی غذاست.
مسئله فقط قیمت نیست؛ مسئله تابآوری زنجیره غذاست
فائو در گزارش خود تأکید کرده که ترکیب شوکهای اقلیمی، تنشهای ژئوپلیتیکی و اختلالات لجستیکی بار دیگر ریسک را به بازارهای جهانی غذا بازگردانده است.
برای ایران، این شرایط ضرورت بازنگری در سیاست تأمین کالاهای اساسی، تنوعبخشی به مبادی واردات، تقویت ذخایر راهبردی و افزایش بهرهوری تولید داخلی را برجسته میکند.
در چنین شرایطی، صرف تأمین محمولههای وارداتی نمیتواند بهتنهایی ضامن امنیت غذایی باشد. امنیت غذایی زمانی پایدار خواهد بود که کشور در برابر جهش قیمت جهانی، اختلال مسیرهای تجاری و کاهش تولید در کشورهای تأمینکننده نیز تابآوری داشته باشد.
گزارش تازه فائو در واقع یک پیام روشن برای سیاستگذاران دارد: بازار جهانی غذا دوباره در حال پرریسکتر شدن است و هرگونه ضعف در برنامهریزی تولید، ذخایر و تجارت خارجی میتواند هزینه بیشتری را به زنجیره تأمین غذا تحمیل کند.
