قطع اینترنت بینالملل وارد نوزدهمین روز خود شد
اینترنت سفید یا بینالملل؟ مرز مبهم اتصال ایرانیها به جهان دیجیتال
این گزارش نگاهی تحلیلی دارد به اجرای طرح «اینترنت سفید» در ایران؛ دسترسی گزینشی کاربران، وعدههای بینتیجه و سرگردانی میان اتصال و قطع اینترنت جهانی
در حالیکه بسیاری از کاربران ایرانی همچنان در انتظار بازگشت اینترنت جهانیاند، نشانههایی از اجرای طرحی تازه با نام «اینترنت سفید» یا همان دسترسی گزینشی دیده میشود — مدلی که شاید آینده ارتباطات در ایران را برای همیشه تغییر دهد.
اخبار سبز کشاورزی؛ قطع کامل اینترنت بینالملل در ایران امروز وارد نوزدهمین روز خود شده و کاربران همچنان میان امید و ناامیدی سرگرداناند. هر بار وعده اتصال داده میشود، اما در عمل تنها بهانهی جدیدی مطرح میگردد؛ این بار، «مشکل فنی» دلیل دیگری برای ادامهی محدودیتهاست.
امیدهای کوتاه و خاموشی دوباره
اواخر هفته گذشته، با اتصال مقطعی اینترنت همراه، کاربران تصور کردند اینترنت جهانی در حال بازگشت است. دادههای سایت نتبلاکس نیز این دسترسی محدود را تأیید کرد، اما ساعاتی بعد دوباره همهچیز فیلتر شد.
کارشناسان این وضعیت را نشانهی اجرای مدل «فیلترنت پلاس» میدانند؛ شبکهای با کنترل شدید و دسترسی حداقلی به جهان.
فیلترینگ هوشمند یا آزمون اینترنت سفید؟
کارشناسان فناوری معتقدند کشور در حال آزمایش الگوی تازهای با عنوان «Default-Deny Network» است؛ ساختاری که در آن تمام مسیرهای ارتباطی در ابتدا مسدود شدهاند و تنها سایتها و مقاصد از پیشتأییدشده اجازه اتصال دارند.
این ساختار در واقع همان چیزی است که با نام «اینترنت سفید» بین فعالان حوزه فناوری شنیده میشود.
در این مدل، برخی کاربران ممکن است برای لحظاتی تصور کنند اینترنت جهانی وصل شده، در حالی که تنها بخش محدودی از سایتها و اپلیکیشنها در لیست مجاز قرار گرفتهاند.
واکنش وزارت ارتباطات به طرح وایتلیست
احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات، ضمن اشاره تلویحی به این موضوع تأکید کرده است که طرحهایی مانند اینترنت سفید یا طبقاتی نهتنها کمکی به کیفیت و پایداری دسترسی نمیکنند، بلکه رویکردی تبعیضآمیز دارند و میتوانند تهدیدی برای امنیت ملی باشند.
به گفته او، هدف نهایی باید شکلگیری یک شبکه بیطرف باشد که در آن، دسترسی همگانی و بدون تبعیض برقرار شود.
وعدههای بینتیجه؛ مردم در برزخ امید
با وجود تایید و تکذیبهای متعدد از سوی نهادهای مختلف، مردم و کسبوتأییدشده اجازه اتصال دارند. این ساختار در واقع همان چیزی است که با نام «اینترنت سفید» بین فعالان حوزه فناوری شنیده میشود.
در این مدل، برخی کاربران ممکن است برای لحظاتی تصور کنند اینترنت جهانی وصل شده، در حالی که تنها بخش محدودی از سایتها و اپلیکیشنها در لیست مجاز قرار گرفتهاند.
واکنش وزارت ارتباطات به طرح وایتلیست
احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات، ضمن اشاره تلویحی به این موضوع تأکید کرده است که طرحهایی مانند اینترنت سفید یا طبقاتی نهتنها کمکی به کیفیت و پایداری دسترسی نمیکنند، بلکه رویکردی تبعیضآمیز دارند و میتوانند تهدیدی برای امنیت ملی باشند.
به گفته او، هدف نهایی باید شکلگیری یک شبکه بیطرف باشد که در آن، دسترسی همگانی و بدون تبعیض برقرار شود.
وعدههای بینتیجه؛ مردم در برزخ امید
با وجود تایید و تکذیبهای متعدد از سوی نهادهای مختلف، مردم و کسبوکارها در بلاتکلیفی قرار دارند. هر چند روز یک بار، خبری از «وصل شدن کامل اینترنت» منتشر میشود و ساعاتی بعد تکذیب میگردد.
بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، آخرین مقام وعدهدهنده بوده که گفته «تا امروز یا فردا» مشکل برطرف میشود؛ اما اکنون بیش از هفده روز است که اینترنت بینالملل در ایران خاموش مانده است.
اتصال طبقاتی؛ چه کسانی به اینترنت سفید دسترسی دارند؟
در شرایطی که اغلب مردم از اینترنت محروماند، گروههای خاصی توانستهاند به اینترنت سفید یا طبقاتی دسترسی داشته باشند.
از تاریخ ۲۵ دیماه، برخی اتاقهای بازرگانی و سازمان نظام صنفی رایانهای با مجوزهای ویژه توانستهاند IPهای خود را در لیست سفید قرار دهند. حتی وزارت گردشگری، برای ادامه فعالیت دفاتر مسافرتی، «سالن اینترنت» مخصوصی راهاندازی کرده تا آژانسها بتوانند بلیت صادر کنند یا ویزا پیگیری نمایند.
این دسترسیها تنها در حضور ناظر و بهصورت محدود زمانبندی شده است، اما کارشناسان معتقدند این مدل میتواند مقدمهای برای توزیع گزینشی دسترسی در آینده باشد.
اختلاف دیدگاه در اقتصاد سنتی و دیجیتال
در بدنه اقتصادی کشور نیز فضای دوگانهای شکل گرفته است. برخی مدیران سنتی اتاقهای بازرگانی از اجرای طرح اینترنت سفید حمایت میکنند تا مشکلات اعضای خود را برطرف کنند، اما نمایندگان بخش نوآور و دیجیتال خواهان دسترسی آزاد برای همه هستند.
به نظر میرسد اینترنت سفید یا بینالملل، دیگر تنها یک تصمیم فنی نیست؛ بلکه به بحثی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بدل شده است.
آیا اینترنت جهانی دوباره وصل میشود؟
تحلیل منابع داخلی و بینالمللی نشان میدهد که اینترنت بینالملل در ایران هنوز قطع یا نزدیک به صفر است. با این حال، احتمال میرود در روزهای آینده شرکتها و نهادهای بیشتری به لیست سفید اضافه شوند.
اگر این روند ادامه یابد، کشور وارد مرحله تازهای از دسترسی انتخابی و طبقاتی خواهد شد؛ مرحلهای که خطوط میان اینترنت سفید و اینترنت جهانی را بیش از پیش مبهم میکند.
به نظر میرسد ما در آستانه شکلگیری یک مدل جدید از اینترنت هستیم؛ مدلی که در آن، همه وصل نیستند و وصل بودن هم برای همه معنا ندارد.
«اینترنت سفید یا بینالملل؟» تنها یک پرسش فنی نیست، بلکه نقطه تلاقی میان سیاست، اقتصاد و آزادی دیجیتال در ایران امروز است.
