پایان عصر سموم پرخطر؟ فهرست سموم ارگانیک تاییدشده منتشر شد

در حالی که نگرانی‌ها درباره اثرات سموم شیمیایی بر سلامت انسان، محیط‌زیست و امنیت غذایی هر روز جدی‌تر می‌شود، نهادهای قانون‌گذار بین‌المللی مسیر تازه‌ای را پیش پای کشاورزی گذاشته‌اند.

اخبار سبز کشاورزی؛ سموم ارگانیک تاییدشده حالا به‌عنوان جایگزینی کم‌خطر و مؤثر، بیش از هر زمان دیگری مورد توجه کشاورزان و سیاست‌گذاران قرار گرفته‌اند.

چالش سموم شیمیایی؛ زنگ خطر برای سلامت و محیط‌زیست

گسترش کشاورزی فشرده برای افزایش تولید، مصرف سموم شیمیایی را به یک ضرورت نگران‌کننده تبدیل کرده است. پیامد این روند، افزایش باقی‌مانده سموم در محصولات، تخریب خاک، تهدید حیات‌وحش و به خطر افتادن سلامت مصرف‌کنندگان بوده است. به همین دلیل، محققان و مسئولان بخش کشاورزی، به‌دنبال راهکارهایی ایمن‌تر و پایدارتر رفته‌اند.

 تایید رسمی سموم ارگانیک؛ تصمیم USDA و اتحادیه اروپا

وزارت کشاورزی آمریکا (USDA) و اتحادیه اروپا، به‌عنوان مهم‌ترین مراجع قانون‌گذاری کشاورزی، استفاده از سموم ارگانیک تاییدشده را در چارچوب استانداردهای مشخص مجاز اعلام کرده‌اند. هدف این سیاست، کاهش آسیب به انسان و طبیعت، بدون رها کردن کنترل آفات و بیماری‌های گیاهی است.

آفت‌کش‌های ارگانیک چیستند؟

آفت‌کش‌های ارگانیک موادی هستند که عمدتاً از منابع طبیعی به‌دست می‌آیند و برای کنترل آفات، بیماری‌ها و علف‌های هرز استفاده می‌شوند. این منابع شامل:

• گیاهان
• مواد معدنی
• میکروارگانیسم‌ها

این سموم نه برای حذف کامل آفات، بلکه برای کنترل جمعیت آن‌ها تا آستانه خسارت اقتصادی به‌کار می‌روند و بخشی از راهبرد «مبارزه تلفیقی آفات» (IPM) محسوب می‌شوند.

ویژگی‌های کلیدی سموم ارگانیک تاییدشده

• تجزیه سریع در طبیعت و باقی‌نگذاشتن اثرات سمی پایدار
• عملکرد انتخابی و حفظ حشرات مفید مانند زنبورها و کرم‌های خاکی
• سمیت بسیار کمتر برای انسان و دام در مقایسه با سموم شیمیایی
• سازگاری بیشتر با سلامت خاک و اکوسیستم مزرعه

فهرست مهم‌ترین سموم ارگانیک تاییدشده

سموم با منشأ طبیعی

• روغن Neem (نیم): مؤثر علیه شته، سپردار، کنه و لاروها
• پی‌یرترین‌ها (Pyrethrins): عصاره گل همیشه‌بهار؛ مناسب برای کنترل سوسک، مگس و پشه
• روغن‌های گیاهی (نعناع، میخک، مرکبات، سنبل هندی): چندمنظوره برای کنترل آفات، قارچ‌ها و جوانه‌زنی ناخواسته

 مواد شیمیایی مجاز در کشاورزی ارگانیک

• گوگرد: قارچ‌کش قدیمی برای سفیدک پودری، کنه و بیماری‌های قارچی
• ترکیبات مس: با مصرف محدود و کنترل‌شده برای بیماری‌های قارچی
• بی‌کربنات پتاسیم: قارچ‌کش تماسی مؤثر در سبزی‌ها و درختان میوه

عوامل میکروبی و زیست‌کنترلی

• Bacillus thuringiensis (Bt): مؤثر بر لارو شب‌پره‌ها و پروانه‌ها، بی‌خطر برای انسان
• Spinosad: استخراج‌شده از باکتری خاکزی؛ مناسب برای تریپس و مگس‌های Leafminer

چگونه آفت‌کش ارگانیک مناسب انتخاب کنیم؟

انتخاب صحیح سموم ارگانیک تاییدشده نیازمند دقت و شناخت شرایط مزرعه است. مهم‌ترین معیارها عبارتند از:

نوع و ویژگی آفت

هر آفت به سم خاصی واکنش نشان می‌دهد؛ Bt برای لاروها مناسب است، در حالی که روغن Neem روی شته و کنه اثر بیشتری دارد.

سازگاری با محصول

برخی گیاهان به بعضی سموم حساس‌اند؛ برای مثال، گوگرد می‌تواند موجب سوختگی برگ یا میوه شود.

شرایط جوی

دما، رطوبت و بارندگی بر کارایی سم تأثیر می‌گذارند؛ آفت‌کش‌های میکروبی در دمای معتدل و روغن‌ها در هوای خشک عملکرد بهتری دارند.

مدیریت مصرف

فاصله‌گذاری مناسب در مصرف سموم، از مقاوم‌شدن آفات جلوگیری می‌کند.

کاربرد عملی؛ سم ارگانیک تنها راه‌حل نیست

برای افزایش اثربخشی سموم ارگانیک، توصیه می‌شود:

• استفاده از مبارزه تلفیقی (IPM) شامل تناوب زراعی، کشت توأم و تله‌گذاری
• رصد و پایش مستمر مزرعه با تله‌های فرمونی و کارت‌های چسب
• حفظ سلامت خاک با پرهیز از سم‌پاشی شدید و استفاده هم‌زمان از کودهای زیستی

جمع‌بندی

سموم ارگانیک تاییدشده، پاسخی علمی و عملی به بحران سموم شیمیایی هستند؛ راهکاری که هم امنیت غذایی را حفظ می‌کند و هم سلامت انسان و محیط‌زیست را در اولویت قرار می‌دهد. آینده کشاورزی پایدار، بدون تردید به این انتخاب آگاهانه گره خورده است.