افزایش کمسابقه اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵؛ نجات کشاورزی یا فرصت سوخته؟
افزایش ۳ برابری اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵ چه تأثیری بر توسعه سامانههای نوین آبیاری، نوسازی شبکههای قدیمی و بهرهوری آب در کشاورزی ایران دارد؟
افزایش نزدیک به سهبرابری اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵ میتواند ورق را برای آبیاری کشور برگرداند؛ اما این جهش بودجهای تا چه حد به نجات کشاورزی، ارتقای بهرهوری و مقابله با بحران آب کمک خواهد کرد؟
جهش ۳ برابری اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵
بر اساس اعلام وزارت جهاد کشاورزی، اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵ نسبت به سال گذشته جهشی کمسابقه داشته و حدود سه برابر شده است.
فریبرز عباسی، مجری طرح توسعه سامانههای نوین آبیاری وزارت جهاد کشاورزی، اعلام کرده است که در لایحه بودجه امسال، حدود ۶ هزار میلیارد تومان اعتبار برای حوزه آب و خاک و بهویژه توسعه سامانههای نوین آبیاری تصویب شده است.
او تأکید میکند در صورت تخصیص کامل این منابع، وزارت جهاد کشاورزی موظف است توسعه سامانههای آبیاری را «با قوت و سرعت بیشتری» دنبال کند تا راندمان آبیاری افزایش یافته و بهرهوری آب در کشاورزی ارتقا یابد.
هدف از افزایش اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵ چیست؟
به گفته عباسی، طرحهای مرتبط با توسعه سامانههای نوین آبیاری از جمله مؤثرترین پروژهها در حوزه آب و خاک کشور به شمار میروند. این طرحها با اصلاح روشهای آبیاری سنتی، میتوانند:
- راندمان آبیاری را بهطور چشمگیری افزایش دهند
- مصرف آب را در اراضی کشاورزی کاهش دهند
- بهرهوری تولید در واحد سطح را بالا ببرند
- به حفظ منابع آب و خاک در بلندمدت کمک کنند
به این ترتیب، افزایش اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵ فرصتی است تا با تکیه بر سامانههای نوین آبیاری، کشاورزی ایران به سمت استفاده هوشمندانهتر از منابع آب حرکت کند.
عمر مفید سامانههای نوین آبیاری و نیاز به نوسازی
عباسی درباره وضعیت تجهیزات و زیرساختهای موجود در سامانههای آبیاری نوین توضیح میدهد که عمر مفید لولهها و مواد پلیاتیلن، در صورت نگهداری صحیح، بیش از ۳۰ سال است.
با این حال، متوسط عمر مفید کل سامانههای آبیاری – شامل ایستگاه پمپاژ، آبپاشها و قطرهچکانها – بین ۱۰ تا ۱۵ سال برآورد میشود.
او میگوید در بخش لولهها که عمدتاً از جنس پلیاتیلن هستند، مشکل جدی وجود ندارد، اما سامانههایی که در دهه ۷۰ در اراضی کشاورزی اجرا شدهاند، امروز بهطور جدی نیازمند ارتقا و نوسازی هستند.
چالش اصلی: بودجه دولتی برای ارتقای سامانههای قدیمی کافی نیست
با وجود افزایش اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵، عباسی اذعان میکند که منابع دولتی جوابگوی همه نیازهای ارتقای سامانههای قدیمی نیست.
او توضیح میدهد:
- سامانههایی که در دهه ۷۰ نصب شدهاند، به نوسازی نیاز دارند.
- در شرایط فعلی، از محل بودجه دولتی امکان تأمین کامل هزینههای ارتقا وجود ندارد.
- بسیاری از بهرهبرداران ناچار شدهاند با سرمایه شخصی خود، سامانههای آبیاری در مزارع و باغهایشان را ارتقا دهند.
عباسی میافزاید: هرچند برخی تسهیلات اعتباری برای ارتقای بخشی از سامانههای قبلی در نظر گرفته شده، اما در مجموع، منابع مالی کافی برای بهروزرسانی همه شبکههای موجود فراهم نیست. این در حالی است که اگر اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵ بهطور هدفمند تخصیص یابد، میتواند بخشی از این شکاف را پوشش دهد.
نقش آموزش و ترویج در بهرهبرداری صحیح از اعتبارات آب و خاک
افزایش اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵ تنها زمانی اثرگذار خواهد بود که بهرهبرداران کشاورزی استفاده درست از سامانههای نوین آبیاری را بدانند.
به همین دلیل، مجری طرح توسعه سامانههای نوین آبیاری به برگزاری دورههای آموزشی و ترویجی اشاره میکند و میگوید:
- دورهها و برنامههای آموزشی برای بهرهبرداران در سطح مزارع و باغها برگزار شده است.
- در این دورهها، توصیههای فنی و تخصصی درباره طراحی، بهرهبرداری و نگهداری سامانههای آبیاری ارائه میشود.
- هدف از این آموزشها، افزایش طول عمر مفید تجهیزات و بالا بردن راندمان آبیاری است.
به این ترتیب، در کنار جهش اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵، سرمایهگذاری بر آموزش و ترویج میتواند از هدررفت منابع جلوگیری کرده و اثرگذاری این اعتبارات را بیشتر کند.
افزایش اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵؛ فرصت طلایی برای مدیریت آب
افزایش کمسابقه اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵ به حدود ۶ هزار میلیارد تومان، فرصتی مهم برای بازطراحی سیاستهای آبی بخش کشاورزی است. اگر این منابع:
- بهموقع و کامل تخصیص یابد،
- به سمت توسعه سامانههای نوین آبیاری هدایت شود،
- و همزمان با آن، برنامههای نوسازی سامانههای قدیمی و آموزش بهرهبرداران جدی گرفته شود،
میتوان امیدوار بود که بخشی از بحران بهرهوری آب در کشاورزی مدیریت شده و امنیت غذایی کشور در مسیر پایدارتری قرار گیرد.
در غیر این صورت، این احتمال وجود دارد که افزایش اعتبارات آب و خاک در بودجه ۱۴۰۵ هم مانند برخی تجربههای گذشته، به فرصتی سوخته تبدیل شود.
