گیلان، پایتخت درخشان ابریشم ایران؛ سفری به قلب نوغانداری در لنگرود و صومعهسرا
استان گیلان از دیرباز به عنوان قطب اصلی تولید ابریشم در ایران شناخته شده و پیوندی ناگسستنی با فرهنگ و اقتصاد شمال کشور دارد.
استان گیلان از دیرباز به عنوان قطب اصلی تولید ابریشم در ایران شناخته شده و پیوندی ناگسستنی با فرهنگ و اقتصاد شمال کشور دارد. تار و پود تاریخ این مرز و بوم با صنعت نوغانداری گره خورده است؛ صنعتی که نه تنها یک حرفه، بلکه بخشی از هویت اجتماعی مردم منطقه محسوب میشود.
در این گزارش، به بررسی وضعیت تولید این محصول ارزشمند در شهرهایی نظیر لنگرود و صومعهسرا میپردازیم و نقش کلیدی آنها را در حفظ میراث ابریشم ایران واکاوی میکنیم.
صنعت نوغانداری؛ میراثی سبز در دستان مردمان گیلان
وقتی صحبت از تولید ابریشم به میان میآید، نام گیلان نخستین واژهای است که در ذهن تداعی میشود. نوغانداری در این استان، ریشهای چندصدساله دارد و شرایط اقلیمی مناسب، بهویژه فراوانی درختان توت، این منطقه را به بهشتی برای پرورش کرم ابریشم تبدیل کرده است.
در دهههای اخیر، اگرچه این صنعت با فراز و نشیبهای فراوانی روبهرو بوده است، اما همچنان به عنوان یکی از ستونهای اصلی اشتغال روستایی در شمال ایران به شمار میرود. بسیاری از خانوادههای گیلانی، فصل بهار را با عطر برگهای توت و تکاپو برای پرورش پیلههای سپید آغاز میکنند.
لنگرود و صومعهسرا؛ قطبهای تپنده تولید ابریشم
شهرستانهای لنگرود و صومعهسرا را میتوان قلب تپنده نوغانداری ایران دانست. لنگرود با بازارهای محلی و کارگاههای سنتی ابریشمکشی، همواره مقصد اصلی معاملهگران پیله بوده است. از سوی دیگر، صومعهسرا با داشتن اراضی وسیع توتستان، سهم عمدهای در تأمین مواد اولیه این صنعت دارد.
حضور مراکز تحقیقاتی و حمایتی در این شهرها، نشاندهنده اهمیت استراتژیک آنها در زنجیره تأمین ابریشم کشور است. با گذر از کوچهپسکوچههای این مناطق، هنوز هم میتوان صدای چرخهای ابریشمکشی را شنید که گواهی بر زنده بودن این هنر-صنعت قدیمی است.
چالشها و افقهای روشن پیش روی نوغانداران
رونق دوباره نوغانداری، نیازمند توجه به زیرساختهای مدرن و حمایت از تولیدکنندگان بومی است. در سالهای اخیر، تلاشهای مثبتی جهت توزیع نهالهای اصلاحشده توت و تخم نوغان باکیفیت صورت گرفته تا انگیزه کشاورزان برای بازگشت به این حرفه افزایش یابد.
با این حال، رقابت با محصولات وارداتی و لزوم نوسازی صنایع نساجی، از جمله چالشهایی است که باید با برنامهریزی دقیق مدیریت شود. توسعه صنایع تبدیلی در نزدیکی قطبهای تولید، میتواند ارزش افزوده این محصول را به طور چشمگیری افزایش دهد.
سخن آخر
حفظ پویایی نوغانداری در گیلان، نه تنها به معنای حفظ یک شغل، بلکه به معنای صیانت از یک میراث فرهنگی گرانبهاست. با حمایت از فعالان این حوزه در لنگرود، صومعهسرا و سایر نقاط استان، میتوان امیدوار بود که ابریشم ایرانی بار دیگر جایگاه واقعی خود را در بازارهای جهانی بازپس گیرد و شکوه جاده ابریشم را در کالبدی نو تکرار کند.
