فاجعه نفتی در شیدور و لاوان؛ گونههای خلیجفارس در خطر
آلودگی نفتی سواحل شیدور و لاوان تنوع زیستی خلیجفارس را تهدید میکند؛ از لاکپشتهای دریایی تا دلفینها و نهنگها در معرض خطر جدی قرار گرفتهاند.
در حالی که تصاویر تازه منتشرشده از سواحل خلیجفارس موجی از نگرانی در میان فعالان محیطزیست ایجاد کرده، گزارشها از گسترش آلودگی نفتی سواحل شیدور و لاوان حکایت دارد؛ آلودگیای که به گفته کارشناسان، حیات بسیاری از گونههای دریایی از لاکپشتها گرفته تا دلفینها و نهنگها را تهدید میکند و میتواند ضربهای جدی به تنوع زیستی این منطقه وارد کند.
آلودگی نفتی در شیدور و لاوان؛ تهدیدی جدی برای تنوع زیستی خلیجفارس
گزارشهای میدانی و تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد بخشهایی از سواحل جزایر شیدور و لاوان با لکههای نفتی پوشیده شدهاند. در برخی تصاویر، لاکپشتهای مرده، پرندگان آغشته به نفت و موجودات دریایی آسیبدیده دیده میشوند؛ نشانههایی که از پیامدهای گسترده آلودگی نفتی سواحل شیدور و لاوان بر اکوسیستم حساس خلیجفارس حکایت دارد.
این در حالی است که خلیجفارس پیش از این نیز با فشارهای زیستمحیطی متعددی مواجه بوده و کارشناسان هشدار میدهند هرگونه آلودگی جدید میتواند وضعیت این اکوسیستم شکننده را بحرانیتر کند.
اکوسیستم شکننده خلیجفارس زیر فشار مضاعف
اصغر مبارکی، کارشناس حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست، معتقد است شرایط زیستمحیطی خلیجفارس حتی پیش از این حادثه نیز مطلوب نبوده است. به گفته او افزایش شوری آب، بالا رفتن دمای دریا و تغییرات اقلیمی باعث شده بسیاری از زیستگاههای دریایی در آستانه تحمل خود قرار بگیرند.
او توضیح میدهد که زیستگاههای مرجانی در بسیاری از جزایر خلیجفارس به دلیل ترددهای دریایی و فشارهای محیطی آسیب دیدهاند و اکنون آلودگی نفتی سواحل شیدور و لاوان فشار تازهای بر این مناطق وارد کرده است.
به گفته این کارشناس، مرجانها نهتنها ارزش زیستی دارند بلکه نقش زیستگاهی مهمی برای سایر گونهها ایفا میکنند؛ بنابراین آسیب به آنها میتواند کل زنجیره حیات دریایی را تحت تأثیر قرار دهد.
فصل حساس تخمگذاری لاکپشتهای دریایی
یکی از مهمترین نگرانیها درباره آلودگی نفتی سواحل شیدور و لاوان، همزمانی آن با فصل تخمگذاری لاکپشتهای دریایی است.
لاکپشت پوزهعقابی که از گونههای در معرض خطر محسوب میشود، در ماههای اردیبهشت و خرداد برای تخمگذاری به سواحل جزایر ایران مهاجرت میکند. این لاکپشتها در فاصلههای زمانی کوتاه چندین بار برای تخمگذاری به ساحل میآیند و همین رفتوآمدها احتمال تماس آنها با لکههای نفتی را افزایش میدهد.
به گفته کارشناسان، در مناطقی مانند شیدور و مارو وزش باد و موجهای شدید باعث میشود مواد نفتی روی شنها و ماسههای ساحل تهنشین شوند. این مسئله میتواند لایهای از نفت روی لانههای لاکپشتها ایجاد کند و حتی نوزادانی را که تازه از تخم بیرون میآیند در معرض آلودگی قرار دهد.
در چنین شرایطی، نوزاد لاکپشتها پس از ورود به آب نیز با لکههای نفتی مواجه میشوند؛ موضوعی که احتمال مرگومیر آنها را به شکل قابل توجهی افزایش میدهد.
دلفینها و نهنگها در معرض بخارهای سمی نفت
آسیبهای آلودگی نفتی سواحل شیدور و لاوان تنها به گونههای ساحلی محدود نمیشود و پستانداران دریایی نیز از این وضعیت متأثر میشوند.
هاله عابدی، مدیرعامل انجمن مردمنهاد حفاظت از طبیعت میداف، میگوید منطقه آلودهشده زیستگاه گونههای مهمی از جمله لاکپشتهای دریایی است و حتی در پشت جزیره لاوان نیز مشاهده نهنگ گوژپشت گزارش شده است.
به گفته او، زمانی که نفت روی سطح آب پخش میشود، بخارهای سمی ناشی از ترکیبات نفتی نیز در هوا منتشر میشوند. این بخارها میتوانند برای پستانداران دریایی بسیار خطرناک باشند.
دلفینها هنگام نفسگیری به سطح آب میآیند و حفره تنفسی آنها باز میشود. در همین لحظه بخارهای نفتی وارد ریههای آنها شده و میتواند به بیماریهای ریوی و عصبی منجر شود. مطالعات علمی نیز نشان میدهد این ترکیبات حتی میتوانند باعث بروز ذاتالریه و در نهایت مرگ دلفینها شوند.
آلودگی نفتی و اختلال در زنجیره غذایی
پیامدهای آلودگی نفتی سواحل شیدور و لاوان تنها به تماس مستقیم حیوانات با نفت محدود نمیشود. بسیاری از گونههای دریایی از طریق زنجیره غذایی نیز در معرض این آلودگی قرار میگیرند.
دلفینها و نهنگها که در رأس هرم غذایی قرار دارند، از ماهیها و پلانکتونها تغذیه میکنند. اگر این موجودات به ترکیبات نفتی آلوده شوند، سموم وارد بدن شکارچیان بزرگتر نیز خواهد شد.
به گفته کارشناسان، ترکیبات نفتی در بافتهای چربی این پستانداران تجمع پیدا میکند. در نهنگهای ماده حتی ممکن است این مواد از طریق جفت یا شیر به نوزادان منتقل شود و سلامت نسل بعدی را نیز تهدید کند.
وضعیت فعلی آلودگی در سواحل شیدور و لاوان
در همین حال، برخی منابع محلی از کاهش نسبی میزان آلودگی نفتی در اطراف این جزایر خبر میدهند. به گفته یک منبع آگاه، در روزهای نخست حجم آلودگی بسیار بیشتر بوده اما با انجام برخی اقدامات از سوی پالایشگاه، شرایط تا حدودی بهبود یافته است.
با این حال کارشناسان تأکید میکنند که حتی با کاهش لکههای نفتی نیز اثرات زیستمحیطی آن ممکن است برای مدت طولانی در اکوسیستم منطقه باقی بماند و تنوع زیستی خلیجفارس را تحت تأثیر قرار دهد./پیام ما
