شوک ۴۰۰ هزار تومانی به بازار برنج؛ پشت پرده گرانی برنج شمال چیست؟

در حالی که امیدها برای رکوردشکنی در تولید برنج داخلی با وضعیت مساعد اقلیمی در کشت اول بالا رفته بود، گزارش‌های میدانی از بازار نشان می‌دهد که قیمت هر کیلو برنج کیفی در عمده‌فروشی‌های استان‌های شمالی به مرز ۴۰۰ هزار تومان رسیده است. این شکاف قیمتی در کنار اخبار نگران‌کننده از وضعیت کشت دوم، بسیاری از مصرف‌کنندگان را نسبت به ثبات بازار در ماه‌های پیش‌رو دچار تردید کرده است؛ اما آیا این گرانی ناشی از کمبود محصول است یا عوامل دیگری دست‌به‌دست هم داده‌اند؟

وضعیت تولید برنج؛ از امید تا تهدید اقلیمی

امسال، کشاورزان سال عجیبی را تجربه کردند. در ابتدای فصل، شرایط جوی ایده‌آل نویدبخش یک بازدهی عالی بود؛ به طوری که پیش‌بینی‌ها از تولید بیش از ۲ میلیون تن انواع ارقام محلی و پرمحصول حکایت دارد. اما قاسم پیشه‌ور، عضو اتاق اصناف کشاورزی، نگاهی واقع‌بینانه‌تر به این موضوع دارد.

او معتقد است با وجود موفقیت در کشت اول، بارش‌های اخیر و پیش‌بینی‌ بارش‌های زودهنگام پاییزی، سایه سنگینی بر سر «کشت دوم» و «رتون» انداخته است. در واقع، کشاورزان حالا نگران‌اند که آن‌چه در کشت اول ذخیره کرده‌اند، در کشت دوم تحت تأثیر تغییرات اقلیمی قرار بگیرد.

چرا قیمت برنج به ۴۰۰ هزار تومان رسید؟

بسیاری از خریداران وقتی با برچسب‌های قیمتی ۳۹۰ تا ۴۰۰ هزار تومانی (با احتساب ۱۰ درصد شکستگی) مواجه می‌شوند، سوالشان این است: وقتی محصول در انبارها موجود است، چرا قیمت کاهش نمی‌یابد؟

پاسخ را باید در «هزینه‌های تمام‌شده» جستجو کرد. طبق تحلیل‌های کارشناسی، نوسان قیمت در بازار برنج، بیش از آنکه به کمبود عرضه وابسته باشد، به هزینه‌های تولید گره خورده است. افزایش چندبرابری در بخش‌های کلیدی، زنجیره تأمین را تحت فشار قرار داده است:

• هزینه‌های انرژی: افزایش تعرفه‌های برق و سوخت پمپ‌های آب.
• هزینه‌های کارگری: افزایش دستمزدها در فصل برداشت.
• نهاده‌های کشاورزی: گران شدن کود و سموم مورد نیاز.

پیش‌بینی بازار؛ آرامش قبل از طوفان یا ثبات پایدار؟

آیا با این اوصاف باید منتظر گرانی‌های بیشتری باشیم؟ خبر خوب این است که در حال حاضر کمبودی برای عرضه وجود ندارد و انبارها پُر است. پیشه‌ور تأکید می‌کند که اگر روند فعلی توزیع حفظ شود، نوسان عجیب و غریبی در انتظار بازار نیست.

اما یک "اما"ی بزرگ وجود دارد: دست دلالان. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که هرگاه حلقه واسطه‌ها و دلالان بزرگ‌تر شود و محصول از مسیر اصلی خود خارج شود، بازار مستعدِ جهش‌های ناگهانی قیمت است. بنابراین، پایداری قیمت‌ها در نیمه دوم سال، بیش از هر چیز به نظارت بر شبکه توزیع بستگی دارد، نه فقط میزان تولید.