پنبه‌ای که از دل بقایای گندم رویید؛ روایت موفق یک کشاورز پیشرو در گلستان+ویدئو

حسین لکزایی، کشاورزی در روستای جماران که پنبه را به‌صورت بی‌خاک‌ورزی و بدون سوزاندن بقایای گندم به بار نشاند.

در روستای جماران استان گلستان، یک تجربه موفق از کشاورزی حفاظتی در مزرعه حسین لکزایی، کشاورز پیشرو و نوآور، نشان می‌دهد که می‌توان پس از برداشت گندم، بدون سوزاندن کاه و کلش و بدون شخم و برگردان کردن خاک، بذر پنبه را مستقیماً در میان بقایای گندم کاشت و هم‌زمان از خاک، آب و منابع طبیعی حفاظت کرد.

لکزایی در دهه سوم خردادماه و بلافاصله پس از درو گندم، بقایای گیاهی را روی سطح زمین حفظ کرد و بدون خاک‌ورزی مرسوم، پنبه رقم دلینته لیدر (Leader Delinted) را به زیر کشت برد. این عملیات با استفاده از دستگاه کارنده بی‌خاک‌ورز آسکه ۲۲۰۰—ساخت شرکت ایرانی سازه کشت کاوه بوکان—انجام شد؛ دستاوردی که نمونه‌ای عینی و کاربردی از توانمندی ماشین‌های بومی در مسیر گسترش کشاورزی حفاظتی در کشور به شمار می‌رود.

در این شیوه، بقایای گندم نه‌تنها آتش زده یا از مزرعه خارج نشد، بلکه در نقش یک پوشش محافظ روی خاک باقی ماند؛ پوششی زنده که به کاهش چشمگیر تبخیر آب، مهار فرسایش بادی و آبی، بهبود نفوذپذیری رطوبت و احیای بوم‌سازگان (اکوسیستم) خاک کمک می‌کند.

از سویی دیگر، گنجاندن پنبه در تناوب زراعی پس از گندم، تنوع نظام کشت و پایداری تولید را ارتقا می‌دهد و از سوی دیگر، با حذف مراحل غیرضروری شخم، مصرف سوخت، تردد ادوات سنگین در مزرعه و در نهایت هزینه‌های نهایی تولید به‌طور ملموسی کاهش می‌یابد.

پنبه؛ فراتر از یک محصول کشاورزی

پنبه تنها گیاهی برای تولید تار و پود الیاف نیست؛ بلکه پیوندی راهبردی میان بخش کشاورزی، صنایع نساجی، اشتغال‌زایی و اقتصاد روستاست. این محصول از پهنه مزرعه تا سالن‌های ریسندگی و بافندگی، فرصت‌های شغلی متعددی می‌آفریند و هم‌زمان در چارچوب کشاورزی حفاظتی، نقشی تعیین‌کننده در تاب‌آوری تولید ایفا می‌کند.

روایت مزرعه حسین لکزایی در جماران، حاوی پیامی روشن برای آینده کشاورزی ماست: برای دستیابی به عملکرد بیشتر، لزوماً نیازی به برهم زدن و زیرورو کردن بیشتر خاک نیست. گاه خردمندانه‌ترین شیوه برای صیانت از آب و خاک این است که به بقایای گیاهی فرصت دهیم، دست‌کاری ساختار خاک را به حداقل برسانیم و بذر نسل بعد را با آرامش، مستقیماً در بستر طبیعی زمین قرار دهیم.

پنبه جماران؛ پنبه‌ای که در آغوش بقایای گندم رویید؛ بی‌نیاز از آتش، دور از تیغ گاوآهن و با احترامی عمیق به آب و خاک.

تهیه، گزارش و تنظیم: محمداسماعیل اسدی

پژوهشگر ارشد و مروج کشاورزی حفاظتی