«تیکایو»؛ گربهسانی که یک قرن از چشم علم پنهان مانده بود
پژوهشگران پس از یک قرن، یک گربهسان جدید را در بولیوی کشف کردند. تیکایو چیست و چرا کشف این گونه وحشی، زنگ خطری برای فعالان محیطزیست بهشمار میرود؟
زمانی که یک شهروند محلی در بولیوی، گربهای سرگردان را از جادهای در نزدیکی جنگل نجات داد و به خانه برد، تصور نمیکرد در حال تاریخسازی باشد.
او فکر میکرد یک گربه خانگی معمولی پیدا کرده است، اما حالا پژوهشگران تأیید کردهاند که او با «تیکایو» روبهرو بوده؛ گونهای کمیاب از گربهسانان که برای بیش از یک قرن از چشم دنیای علم پنهان مانده بود.
ماجرای یک پناهگاه و کشفی که دنیای جانورشناسی را تکان داد
داستان تیکایو از سال ۲۰۱۷ آغاز شد. پائولا نوگالس-آسکارونز، زیستشناس نشنال جئوگرافیک، تماسی دریافت کرد مبنی بر وجود گربهای «عجیب» در پناهگاه حیاتوحش «سندا ورده».
حیوان کوچک، با وزنی حدود ۱.۴ کیلوگرم و لکههایی شبیه پلنگ، در نگاه اول با هیچکدام از گونههای شناختهشده منطقه همخوانی نداشت.
نوگالس-آسکارونز که بنیانگذار «برنامه پژوهش گربهسانان بولیوی» است، پس از مشاهده نزدیک، متوجه شد با موجودی روبهروست که قواعد طبقهبندیهای قبلی را به چالش میکشد. بررسیهای ژنتیکی که نتایج آن اخیراً در نشریه معتبر Current Biology منتشر شد، فرضیه او را به اثبات رساند: این جانور، نه یک گربه خانگی و نه زیرگونهای از گربههای ببری شناختهشده، بلکه گونهای کاملاً مستقل است.
تیکایو چگونه از سایر گربهسانان متمایز شد؟
برخلاف بسیاری از کشفیات جانورشناسی که صرفاً ارتقای وضعیت یک زیرگونه به گونه است، «تیکایو» (Leopardus tilcayo) پیشینهای کاملاً مجزا دارد.
تیم پژوهشی با همکاری متخصصانی از برزیل و بلژیک، دیانای ۳۸ گربه را در سراسر آمریکای جنوبی تحلیل کردند. نتایج نشان داد که تبار این گربه حدود ۱.۴ میلیون سال پیش از سایر گربههای ببری جدا شده است؛ فاصلهای تکاملی که به اندازه تفاوت شیرهای امروزی و شیرهای غارنشینِ منقرضشده، معنادار است.
چرا تیکایو را «گونهای کریپتیک» مینامند؟
در دنیای علم، گونههای کریپتیک یا «پنهان»، جانورانی هستند که بهدلیل شباهت ظاهری زیاد، بهسختی از یکدیگر تشخیص داده میشوند.
یوناس لِسکروآر، زیستشناس تکاملی دانشگاه آنتورپ، معتقد است این شباهتهای ظاهری باعث شده بود گربههای ببری بولیوی سالها زیر سایه همتایان برزیلی خود نادیده گرفته شوند. اما شواهد ژنتیکی حالا مهر تأییدی بر هویت مستقل تیکایو زده است.
زنگ خطری برای جنگلهای ابری یونگاس
کشف تیکایو فقط یک موفقیت علمی نیست؛ بلکه هشداری جدی برای حفاظت از زیستبوم «یونگاس» بولیوی محسوب میشود. این گربهسان در جنگلهای کوهستانی و مهآلود آند زندگی میکند؛ منطقهای که اکنون زیر فشار شدید ناشی از جنگلزدایی، توسعه کشاورزی بیرویه و فعالیتهای معدنی قرار دارد.
ادواردو ایزیریک، متخصص ژنتیک این پروژه، با نگاهی نگران به آینده میگوید: «کشف یک گونه جدید در گروهی مثل گربهسانان، نشان میدهد که ما هنوز چقدر درباره تنوع زیستی زمین ناآگاهیم. این هشدار را جدی بگیرید: بسیاری از گونههای ناشناخته ممکن است پیش از آنکه فرصت کشف داشته باشند، برای همیشه از بین بروند.»
آیا هنوز هم کشفیات بزرگی در راه است؟
پژوهشگران همچنان درباره رفتارهای روزمره تیکایو اطلاعات کمی دارند. بررسیهای اولیه نشان میدهد این گربه احتمالاً شبزی است و بخش عمده رژیم غذاییاش را جوندگان کوچک تشکیل میدهند. اما واقعیت این است که ما هنوز در ابتدای راهِ شناخت تیکایو هستیم.
همانطور که نوگالس-آسکارونز اشاره میکند، این کشف یادآور این حقیقت ساده و در عین حال شگفتانگیز است: «دنیای ما بسیار پیچیدهتر از آن است که تصور میکنیم. شاید فکر کنیم همه چیز را میدانیم، اما طبیعت همیشه برای غافلگیر کردن ما رازی در آستین دارد.»/ پیام ما
