از روایت سازنده تا واقعیت اثرگذار؛ نقش روایت در شکلگیری نگرش و کنش سازنده (۲۳)
روایت سازنده چیست و چگونه به واقعیت اثرگذار تبدیل میشود؟ در این یادداشت به بررسی نقش روایت در سازماندهی تجربه، تغییر نگرش و ایجاد کنشهای عملی و مسئولانه در جامعه میپردازیم.
روایت در مطالعات ارتباطات و علوم رفتاری، صرفاً ابزاری برای بازگو کردن رویدادها نیست؛ بلکه شیوهای برای سازماندهی تجربهها، معنا بخشیدن به اطلاعات و ایجاد پیوند میان ادراک و عمل است.
انسانها بسیاری از تجربههای فردی و اجتماعی خود را از طریق روایت تفسیر میکنند و با قرار دادن رویدادهای پراکنده در یک چارچوب منسجم، درک روشنتری از موقعیت، مسئله و امکانهای پیشرو به دست میآورند. از این منظر، روایت میتواند در شکلگیری نگرش، ارزیابی موقعیت و جهتدهی به تصمیمها و رفتارهای فردی و اجتماعی نقش مؤثری ایفا کند.
روایت سازنده بر پایه نادیده گرفتن دشواریها یا ارائه تصویری غیرواقعی از شرایط شکل نمیگیرد. ویژگی اصلی آن، ایجاد ارتباط میان واقعیت موجود، تجربههای انسانی و ظرفیتهای قابلتحقق است. چنین روایتی، مسئله را قابلفهم میکند و بهجای توقف در توصیف مشکلات، زمینه شناخت منابع، توانمندیها و امکانهای عمل را فراهم میسازد.
بنابراین، روایت سازنده با خوشبینی سطحی تفاوت دارد؛ زیرا اعتبار آن به میزان هماهنگی با واقعیت، شواهد و تجربههای قابلمشاهده وابسته است.
پژوهشهای حوزه تأثیرگذاری روایت نشان میدهند که درگیری ذهنی مخاطب با یک روایت میتواند بر باورها و ارزیابیهای او اثر بگذارد. این فرایند که در ادبیات علمی با مفهوم «غوطهوری روایی» شناخته میشود، شامل تمرکز توجه، درگیری عاطفی و شکلگیری تصویر ذهنی در جریان مواجهه با روایت است. هرچه روایت بتواند ارتباط معنادارتری میان اطلاعات و تجربه مخاطب ایجاد کند، ظرفیت بیشتری برای جلب توجه و تسهیل فرایند درک خواهد داشت.
با این حال، اثرگذاری واقعی روایت زمانی شکل میگیرد که از سطح انتقال پیام فراتر رود و با شناخت، تصمیمگیری و عمل گره بخورد. آگاهی ایجادشده از طریق یک روایت میتواند زمینه بازنگری در نگرشها را فراهم سازد و نگرش نیز در صورت وجود انگیزه، توانمندی و فرصت مناسب، به کنش عملی نزدیک شود. در نتیجه، نمیتوان روایت را بهتنهایی عامل ایجاد واقعیت دانست؛ بلکه روایت یکی از حلقههای پیونددهنده میان فهم یک موقعیت و اقدام آگاهانه در برابر آن است.
بر این اساس، مسیر حرکت از «روایت سازنده» به «واقعیت اثرگذار» را میتوان فرایندی پیوسته دانست: ابتدا واقعیت و تجربه بهدرستی شناخته میشود، سپس در قالب روایتی منسجم معنا پیدا میکند، این معنا در شکلگیری نگرش مؤثر واقع میشود و در نهایت، نگرش میتواند زمینهساز تصمیم و کنش سازنده باشد. پیامدهای حاصل از عمل نیز تجربههای تازهای ایجاد میکنند که خود میتوانند به شکلگیری روایتهای معتبرتر و کاربردیتر منجر شوند.
بنابراین، ارزش یک روایت تنها به جذابیت یا قدرت بیان آن وابسته نیست. روایت زمانی واقعاً اثرگذار است که بتواند فهم را افزایش دهد، ارتباط میان تجربه و عمل را تقویت کند و مخاطب را به سوی تصمیمگیری آگاهانه و مسئولانه هدایت نماید. در چنین فرایندی، روایت سازنده نه جایگزین واقعیت، بلکه ابزاری برای فهم بهتر آن و ایجاد زمینه برای کنشهای عملی و اثرگذار است.
نویسنده: سعیده زینلی
کانال کارآفرین اجتماعی:
بله:
تلگرام:
https://t.me/+eSCDpVtJAeRiNWVk
تلگرام/مؤسسه:
https://t.me/fartakatiyeafarin
پیج اینستاگرام:
انجمن واتساپ:
https://chat.whatsapp.com/FIzxoR5rvH73y73i6bN1q0
آدرس سایت:
atiyeafarin.ir
atiyeafarin.com
fartakatiyeafarin.com
لینکدین:
آفرین «هنر و رسانه»
