هشدار رویترز درباره تجارت برنج و چای هند با ایران؛ مسیر دبی در تنگنای تحریمها
تجارت محصولات غذایی هند و ایران با چالش تازهای مواجه شده است؛ رویترز گزارش داده اختلال در مسیر تجاری دبی و تشدید محدودیتهای مرتبط با ایران، صادرات محصولاتی مانند برنج و چای هند به بازار ایران را تحت فشار قرار داده است
به گزارش رویترز، صادرکنندگان هندی نسبت به کاهش صادرات به ایران، بهویژه در بخش برنج، چای و برخی محصولات دارویی هشدار دادهاند. بخش قابلتوجهی از این تجارت طی سالهای گذشته از مسیر بنادر و شبکههای تجاری امارات متحده عربی انجام میشده و توقف یا محدود شدن این مسیر، اکنون هزینه و پیچیدگی تجارت را افزایش داده است.
۳۸۳ میلیون دلار صادرات برنج هند به ایران
بر اساس دادههای مورد استناد رویترز، هند در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۳۸۳.۱۱ میلیون دلار برنج به ایران صادر کرده است.
این رقم، اهمیت بازار ایران برای صنعت برنج هند را نشان میدهد. رویترز به نقل از فعالان صنعت برنج هند نوشته است که ایران یکی از بازارهای مهم برنج ممتاز هند، از جمله انواع باسماتی، محسوب میشود.
به گفته یکی از مقامهای فدراسیون صادرکنندگان برنج هند، طولانی شدن اختلال در این مسیر میتواند فشار بیشتری بر صنعت باسماتی، بهخصوص آسیابها و صادرکنندگان شمال هند وارد کند.
چای هند نیز در معرض اختلال قرار گرفت
برنج تنها محصول کشاورزی تحت تأثیر این شرایط نیست.
آمار مورد اشاره رویترز نشان میدهد صادرات چای هند به ایران در شش ماه نخست ۲۰۲۶ حدود ۱۴.۳۴ میلیون دلار بوده است. فعالان صنعت چای هند نیز هشدار دادهاند که بخش قابلتوجهی از این تجارت به مسیرهای تجاری امارات وابسته بوده و اختلال در این مسیر میتواند فروش به بازار ایران را تحت تأثیر قرار دهد.
این موضوع از منظر امنیت غذایی و تجارت محصولات کشاورزی اهمیت دارد؛ زیرا اختلال در مسیرهای حملونقل و پرداخت میتواند حتی در شرایطی که خود محصول مشمول محدودیت مستقیم نباشد، هزینه نهایی تجارت را افزایش دهد.
مشکل فقط حملونقل نیست؛ پرداخت هم به چالش تبدیل شده است
یکی از نکات مهم گزارش رویترز، اشاره به سازوکار پرداخت در تجارت هند و ایران است.
طبق این گزارش، صادرکنندگان هندی در گذشته در بسیاری از معاملات از شبکههای مالی و تجاری مستقر در امارات برای تسویه معاملات استفاده میکردند. با ایجاد محدودیت در روابط تجاری و مالی با ایران، صادرکنندگان اکنون ناچارند مسیرهای جایگزین را بررسی کنند.
در همین زمینه، فعالان تجاری هند از کشورهایی مانند ترکیه بهعنوان یکی از مسیرهای احتمالی جایگزین نام بردهاند. با این حال، تغییر مسیر میتواند هزینههای حمل، بیمه و انجام تراکنشها را افزایش دهد.
بازار ایران؛ مهم برای صادرکنندگان هندی
اهمیت این تحولات زمانی بیشتر مشخص میشود که حجم تجارت دو کشور در سالهای گذشته را در نظر بگیریم.
رویترز گزارش داده است که تجارت دوجانبه هند و ایران از سطح حدود ۱۷ میلیارد دلار در سال مالی ۲۰۱۸/۱۹ به میزان بسیار پایینتری کاهش یافته و در شرایط فعلی بخش مهمی از صادرات هند به ایران بر کالاهایی متمرکز است که از محدودیتهای بشردوستانه برخوردارند.
در چنین شرایطی، استمرار صادرات مواد غذایی و محصولات کشاورزی به ایران برای صادرکنندگان هندی اهمیت ویژهای دارد؛ اما افزایش هزینههای لجستیکی و مالی میتواند رقابتپذیری این محصولات را تحت تأثیر قرار دهد.
تأثیر احتمالی بر بازار محصولات غذایی ایران
از منظر بازار ایران، چنین تحولاتی صرفاً یک مسئله تجاری میان تهران و دهلینو نیست.
برنج و چای از جمله کالاهایی هستند که هرگونه اختلال در زنجیره تأمین خارجی آنها میتواند بر هزینه واردات، زمان رسیدن کالا و تصمیمات تجاری واردکنندگان اثر بگذارد.
اگر محدودیتهای حملونقل و پرداخت ادامه پیدا کند، واردکنندگان ایرانی ممکن است با افزایش هزینههای جانبی، طولانیتر شدن زمان تأمین کالا و نیاز به استفاده از مسیرهای تجاری جایگزین مواجه شوند.
البته این موضوع به معنای توقف قطعی واردات نیست؛ بلکه مسئله اصلی، افزایش پیچیدگی و هزینه تجارت است.
هند به دنبال مسیرهای جایگزین
گزارش رویترز نشان میدهد فعالان اقتصادی هند در حال بررسی مسیرهای جایگزین برای حفظ تجارت با ایران هستند.
یکی از گزینههای مطرحشده، استفاده بیشتر از مسیرهای مستقیم یا عبور از کشورهای دیگر برای دور زدن اختلال ایجادشده در مسیر سنتی تجارت است. با این حال، هر مسیر جایگزین باید از نظر هزینه حملونقل، بیمه، تسویه مالی و الزامات تجاری بررسی شود.
این مسئله برای بخش کشاورزی اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا محصولاتی مانند برنج و چای علاوه بر هزینه تولید، تحت تأثیر مستقیم هزینههای حملونقل، انبارداری، بیمه و زمان رسیدن به بازار قرار دارند.
یک هشدار برای زنجیره تأمین محصولات کشاورزی
تحولات اخیر یک نکته مهم را برای تجارت محصولات کشاورزی ایران برجسته میکند: امنیت زنجیره تأمین تنها به میزان تولید داخلی یا حجم واردات وابسته نیست؛ مسیر انتقال پول و کالا نیز بخشی از امنیت غذایی محسوب میشود.
در شرایطی که تجارت جهانی تحت تأثیر تحریمها، محدودیتهای بانکی و اختلالات لجستیکی قرار گرفته است، تنوعبخشی به مسیرهای واردات و صادرات میتواند به یکی از موضوعات مهم سیاستگذاری در تجارت محصولات کشاورزی تبدیل شود.
برای ایران نیز تجربه اخیر تجارت برنج و چای هند نشان میدهد که وابستگی به یک مسیر تجاری یا یک مرکز واسطه میتواند در زمان بروز اختلال، هزینههای جدیدی به زنجیره تأمین وارد کند.
گزارش رویترز در نهایت تصویری از بازاری ارائه میدهد که در آن تجارت محصولات کشاورزی دیگر تنها به عرضه و تقاضا محدود نیست؛ بلکه مسیرهای حملونقل، سازوکارهای پرداخت، بیمه، تحریمها و روابط تجاری کشورها نیز میتوانند مستقیماً بر قیمت و دسترسی به محصولات غذایی اثر بگذارند.
